Dr. Lorenz Rigler

Dr. Lorenz Rigler

Dr. Lorenz Katthus Karl Rigler, Avusturya’lı hekim. 20 Ağustos 1815’de Avusturya’nın Graz şehrinde doğdu, 16 Eylül 1862’de ise yine aynı şehirde hayata gözlerini yumdu.

1838’de Viyana Üniversitesi Tıp Fakültesini bitiren Dr. Rigler, 1850 yılında Devlet-i Aliyye-i Osmâniyye’nin davetine icabet ederek İstanbul’a geldi ve Sağlık Genel Müfettişliği ile Harbiye Nezareti Müfettişliği görevlerine atandı. 1852 yılında Avusturya hükümeti adına kurduğu Avusturya Hastanesi’nde doktorluk, Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane’de ise doktorluk ve öğretmenlik yaptı. 1855’te Sultan Abdülmecid’e başarılı bir göz ameliyatı yapan Dr. Rigler 1856’da ülkesine döner 1, 2.

Die Turkei und deren Bewohner

Hazretin Türk Tıp tarihindeki yeri ve önemi ilgili literatürde araştırmacılarca özellikle vurgulanmakta; adı sık sık karşımıza çıkmaktadır. Bununla beraber onu asıl ölümsüzleştiren ise 1852’de yayınladığı Die Turkei und deren Bewohner adlı çalışmasıdır 3. Dr. Rigler adı geçen eserinde İstanbul ve yakın çevresinin coğrafik, antropolojik, iklimsel, etnolojik, halk sağlığı vs. açılarından değerlendirmesini yapmakta, veriler sunmakta ayrıca çok önemli faunistik (kuşlar, memeliler, böcekler, kabuklular vs.) ve floristik listeler vermektedir.

İşte benim hazretle tanışmama vesile olan da kitabının 130. sayfasında İstanbul civarından toplanan 18 örümcek türüne dair verdiği faunistik listedir.

Ki bu liste güncel sistematik ile yenibaştan şu şekilde sunulabilir.

  1. Mygale caementariaNemesia caementaria (Latreille, 1799)
  2. Mygale sauvagesiiNemesia caementaria (Latreille, 1799)
  3. Drossus melanogasterGnaphosa lucifuga (Walckenaer, 1802)
  4. Argyroneta aquaticaArgyroneta aquatica (Clerck, 1757)
  5. Aranea labyrinthicaAgelena labyrinthica (Clerck, 1757)
  6. Aranea 13 guttataLatrodectus tredecimguttatus (Rossi, 1790)
  7. Aranea domesticaTegenaria domestica (Clerck, 1757)
  8. Lyniphia triangularisLinyphia triangularis (Clerck, 1757)
  9. Epeira fasciataArgiope bruennichi (Scopoli, 1772)
  10. Epeira colophyllaZygiella x-notata (Clerck, 1757)
  11. Epeira conicaCyclosa conica (Pallas, 1772)
  12. Tomisus cristatusXysticus cristatus (Clerck, 1757)
  13. Tomisus tigrinusPhilodromus margaritatus (Clerck, 1757)
  14. Lycosa tarentulaLycosa tarantula (Linnaeus, 1758)
  15. Lycosa saccataPardosa amentata (Clerck, 1757)
  16. Eresus cinnaberinusEresus kollari Rossi, 1846
  17. Salticus scenicusSalticus scenicus (Clerck, 1757)
  18. Salticus sloaniiPhilaeus chrysops (Poda, 1761)

Türkiye Örümceklerine dair ilk kontrol listesi Prof. Dr. Sevinç Karol hocahanım tarafından 1967’de yayınlanmıştır. Hocahanım bu listede 30 örümcek familyasına ait 119 cins, 301 tür, 1 alt tür ve üç varyete rapor etmekte ve ilk araneolojik çalışma olarak Rossi (1846)’ya, ikinci olarak da Ausserer (1871)’e atıfta bulunmakta, Dr. Rigler’in listesinden hiç bahsetmemektedir. Sonrasında yayınlanan Bayram (2002), Topçu ve diğ. (2005) ile benim de yazarları arasında bulunduğum Bayram ve diğ. (2013)’de de, Dr. Rigler’in listesine atıfta bulunulmamış, kolaylıkla anlaşılabileceği üzere bahsi geçen liste şimdiye kadar konu üzerinde çalışan tüm yazarlarca gözden kaçırılmıştır. Listede yer alan Nemesia (Fam. Nemesiidae) cinsi Türkiye Örümcekleri listesinde hala yer almamaktadır. Bununla beraber diğer türler Türkiye genelinde, uygun yaşama alanlarında sıklıkla karşılaşılabilecek örümceklerdir.

Ben ne yazık ki olmayan Almancam ve çevrimiçi tercüme araçları ile “doğal olarak” 1034 sayfalık eseri okuyamadım. Dr. Rigler örümcek örneklerini kime teşhis ettirdi, örnekler hangi müzede koruma altına alındı, İstanbul’un ya da yakın çevresinin hangi noktalarından örnekleme yapıldı? Bu sorularıma dair metin içerisinde her hangi bir emare de bulamadım. Lakin liste ortadadır ve Rossi (1846)’nın aksine, Dr. Rigler’in çalışması Türkiye Örümcekleri üzerine yapılan ilk faunistik araştırma olma ünvanını haketmektedir.

Son Söz

Dr. Lorenz Katthus Karl Rigler, Devlet-i Aliyye-i Osmâniyye’ye hekim olması sebebiyle davet edilmiş ve İstanbul’da ikamet ettiği 6 yıl boyunca sadece sanatını, mesleğini icra etmekle kalmamış ilgilenenler için geride önemli bir eser de bırakmıştır. Bu eserin o dönem şartlarında büyük bir emek verilerek kaleme alındığı aşikardır. Dr. Rigler üç imparatorluğun başkenti güzel İstanbul’da sefa alemlerine dalabilir ya da ikbal hırsı ile mesaisini çok daha farklı yerlerde de harcayabilirdi. Hasılı Mehmet Akif’in dediği gibi; “Ölen insan mıdır, ondan kalacak şey: eseri; Bir eşek göçtü mü, ondan da nihayet: semeri” Ruhu şad olsun.

1  Demir, N. 2011. Türkiye (Osmanlı Devleti)-Avusturya ilişkileri. Journal of World of Turks. 3 (3): 5-23.

2  Österreichisches Biographisches Lexikon, 2013. Rigler, Lorenz (1815-1862), Mediziner. ÖBL 1815-1950, Bd. 9 (Lfg. 42, 1985), S. 162f.

3  Dr. Rigler’in bahsi geçen eserine ağdan ücretsiz olarak ulaşabilirsiniz. Ayrıca bir kopyası kişisel pdf arşivimde mevcut.

Metin içerisinde atıfta bulunulan araneolojik çalışmalar:

Ausserer, A. 1871. Beiträge zur Kenntniss der Arachniden-Familie der Territelariae Thorell (Mygalidae Autor). Verh. zool.-bot. Ges. Wein, 21: 117-224.

Bayram, A. 2002. Distributions of Turkish Spiders. In: Demirsoy, A., Ed. Zoogeography of Turkey. Meteksan Pub., Ankara, 1005 pp.

Bayram, A., Kunt, K.B. and Danışman, T. 2013. The Checklist of the Spiders of Turkey. Version 2013, Online at http://www.spidersofturkey.com

Karol, S. 1967. Türkiye Örümcekleri. I. Ön Liste pp. 1-37. Ankara Üniversitesi Basımevi. Ankara.

Rossi, F.W. 1846. Neue Arten von Arachniden des k. k. Museums, beschrieben und mit Bemerkungen über verwandte Formen begleitet. Naturw. Abh. Wien, 1: 11-19.

Topçu, A., Demir, H., Seyyar, O. 2005. A Checklist of the spiders of Turkey. Serket, 9(4): 109-140.

Kısa Not: Dr. Rigler’in listesinde 1 ve 2 no’lu örümcek türleri o dönem farklı iki tür olarak teşhis edilmişlerdir. Oysa ortada tek bir tür vardır: Nemesia caementaria (Latreille, 1799).

“Dr. Lorenz Rigler” üzerine bir yorum

  1. “Türk-Alman Siyasi, Askeri, Ekonomik ve Eğitim İlişkileri, 1600-2013” konusunda çalışmalarım sırasında, sitenizde Dr. Lorenz Rigler hakkında geniş bir bilgiye rastladığım için sizlere ve bu makaleyi hazırlayan Kadir Kunt’a çok teşekkür ederim.
    Çalışmalarınızda başarılar dilerim. 04.07.2013, Prof. Dr. Mehmet SEREZ

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir