Hersiliola turcica

“Sistematik Zooloji” çalışan her doğa bilimcinin en büyük hayali yeni bir tür tanımlayabilmektir. Bu ülkü gençler için bilhassa ilk yıllarda ulaşılması zor olarak görünse de; ustalaştıkça rutin bir hal alır. Bununla beraber araştırmacı, var olduğu günden bu yana bir canlıyı ilk kez görmenin, ona dokunmanın (imkan dahilindeyse) ve onu insanlığa tanıtmanın muhteşem heyecanını asla yitirmez. Her seferinde, doğumhane önünde bekleyen babalar misali heyecanlıdır. Makalesinin yayınlanacağı, keşfettiği yeni türün bilim camiasınca kabul göreceği günü bekler sabırsızlıkla. İşte dün, öylesi günlerden bir tanesiydi.

“A new species of Hersiliola Thorell, 1870 (Araneae, Hersiliidae) from Turkey” adlı makalemiz Zookeys dergisinde yayınlandı ve neredeyse üç yıldır kafamızı meşgul ve hatta anlatacağım nedenlerden ötürü beni mahçup da eden örümcek Hersiliola turcica Marusik, Kunt & Yağmur, 2010 adı ile literatüre girdi.

Hersiliidae; Örümcekgiller (Araneae) takımının, günümüzde 15 cins ve 167 tür ile temsil edilen nispeten küçük bir familyası. Familya üyeleri genellikle tropikal ve subtropikal bölgelerde dağılım gösterirler. Onları diğer örümcek familyalarından ayıran en önemli belirleyici özellikleri arka-yan (posterior-lateral) örü memelerinin çok uzun olmasıdır.

Hersiliidae familyasına ait ülkemizden ilk kayıt 1960 yılında Carl Friedrich Roewer tarafından verilmiştir. Alman araknolog; 1956. Eylül ayının 29. günü, Mardin ilimizin 25 km kuzeyinden toplanan örümcek örneklerini Hersiliola sp. olarak kaydeder. Bununla beraber Roewer, aynı örnekleri yine Hersiliola sp. olarak Diyarbakır ve Hatay illerimizden de bildirir. Familyaya ait bir sonraki kayıt sevgili hocamız Prof. Dr. Abdullah Bayram’a aittir. Abdullah hoca, 1990’lı yılların başında gerçekleştirdiği bir proje kapsamında Güneydoğu Anadolu bölgesinden topladığı hersiliid örneklerini yine Hersiliola sp. olarak rapor etmiştir.

Benim bu familya ile ilk karşılaşmam ise üç sene evveline tekabül eder. Bir sohbetimiz esnasında Ersen; “Güneydoğu Anadolu bölgesinde gerçekleştirdiğimiz arazi çalışmaları esnasında Alexandre Gromov, benim yakaladığım bazı örümcek örneklerinin Hersiliidae familyasından olduğunu söyledi” demişti. Beni uyandıran Ersen’in bu ikazı oldu. Hakikaten bir süre sonra Hatay örnekleri içerisinde ilk Hersiliola örneğini buldum. Örnekler Hatay Yayladağı’nın Güveççi köyünden toplanmıştı. Ergin üç erkek, iki dişi vardı.

O günlerde teknik imkansızlıklardan ötürü (çok kötü bir mikroskop ve varolmayan cerrahi aletler) dişi örümceklerden vulva diseksiyonu yapamıyordum. Hoş buna gerek de duymamıştım zira epijin ve palp morfolojileri Hersiliola macullulata (Dufour, 1831) türü ile birebir benzeşiyordu. Sadece palplerin bir tanesinde uzunca kıl benzeri bir yapı vardı. Ben o yapıyı alakasız bir şeydir diye çekip atmıştım.

O günden sonra elimdeki mevcut hersiliid örneklerinin Hersiliola macullulata (Dufour, 1831) olduğuna karar verip, bulguları makaleleştirdim ve “Serket” dergisine yolladım. Makalemiz, 2008’in yanlış hatırlamıyorsam Ekim ayında  “The first record of family Hersiliidae from Turkey (Arachnida: Araneae)” başlığı ile yayınlandı.

Gelgelelim zaman geçtikçe elime farklı bölgelerden toplanmış hersiliid örnekleri geçmeye başladı. Ortada büyük bir sorun vardı. Tecrübesizliğim, kendi kendimin hocası oluşum ve “özgüven ile ukalalık” kavramlarını karıştırmam beni büyük bir bilimsel yanlışa ve hatta aptallığa sevk etmişti. Tüm ergin erkek örneklerinin embolusları* kıl gibi ince ve uzundu. Oysa ben bu yapıyı yabancı bir cisim zannedip  çekip almıştım. Yapı son derece narin olduğu için hemen kırılıveriyordu. Yani benim H. macullulata olarak teşhis ettiğim örneklerin embolusları esasında kırılmıştı. Embolus kırılınca, örneklerin palpleri birebir H. macullulata nın palplerine benziyordu. Lakin H. macullulata nın embolusları çok kısaydı. Hasılı kelam esasında bizim örneklerimiz tamamen farklı bir türe aittiler.

Embolusu kırılmış erkek örneklere ait palp çizimi

2008’deki makalemizden alınmıştır

Embolusu kırılmamış hali ile palp

Zaman içerisinde binbir güçlükle geliştirdiğimiz teknik imkanlarımız bize vulva diseksiyonu yapabilme fırsatı sağladı. Bu durum örneklerimizin farklı ve hatta yeni bir tür olduğu konusundaki düşüncemizi sağlamlaştırdı. Geçtiğimiz yaz sevgili ustam Dr. Yuri Marusik’le Ankara’da yaptığımız çalışmalardan sonra elimizdeki hersiliid örneklerinin kesinlikle yeni tür olduğuna karar verdik.

İsimlendirme aşamasına geldiğimizde değerli hocam Prof. Dr. Bayram Göçmen beyefendi ve sevgili dostum Doç. Dr. Murat Bilecenoğlu nun görüşleri bize yardımcı oldu. Makalenin yazım sürecinde değerli kardeşimiz Dr. Rahşen Kaya hanımefendi İngilizce hususunda destek verdi. Vesile ile bir kez daha kendilerine ekip arkadaşlarım ve şahsım adına teşekkür ederim.

* Embolus: Erkek örümceklerde sperm transferini sağlayan, palp üzerinde konumlu yapı.

“Hersiliola turcica” üzerine 2 yorum

  1. Kendi çalışmalarına böylesine öz eleştiri yapabilen bilim insanları var oldukça geleceğin doğrularına ulaşmak zor olmuyor. Azim, samimiyet ve de doğruluk. Sonuç: yeni bir tür. Teşekkürler, keşfedenlere ve de bu keşfi dolaysız samimi itiraflarla sunanlara. Kaleminiz kırılmasın!

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir