Gözyaşıyla Beslenenler

Time dergisinin 24 Aralık 1928 tarihli sayısında; Birleşik Devletlerin gelmiş geçmiş en saygın tıbbi entomologlarından “Dr. Raymond Corbett Shannon (1894-1945)” tarafından Arjantin’den bildirilen acayip (grotesque, haber metninde İngilizce bu kelime kullanılmıştır) bir entomolojik vaka haber yapılır.

Buna göre Dr. Shannon, bazı güve kelebeklerinin atların gözyaşlarını emdiğini rapor etmektedir. Yine aynı güve kelebekleri aynı atların terini de emmektedirler. Böylelikle Lachryphagous (= Gözyaşı içen, Gözyaşıyla beslenen) Güvelerin varlığı, her ne kadar daha evvel Joseph de Joannis1, Guy Marshall2 gibi entomologlarca rapor edilmişlerse de, Time dergisinin bu haberi sayesinde ilk kez geniş kitlelerce öğrenilmiştir.

Zaman içerisinde Çift Toynaklılar (Artiodactyla), Tek Toynaklılar (Perissodactyla), Hortumlular (Proboscidea) gibi büyük memeliler ile kuşlardan da3 (bakınız) benzer vakalar rapor edilmiştir. Bununla beraber benim denk geldiğim Güve kelebeklerinin insan gözyaşı ile beslendiklerine dair tek kapsamlı makale “Hans Bänziger” tarafından Tayland’daki gözlemlerine dayanılarak kaleme alınanı. Öyle ki yazar, Natural History Bulletin of the Siam Society (1992)’de yayınlanan “Remarkable New Cases of Moths Drinking Human Tears in North Thailand (Lepidoptera : Thyatiridae, Sphingidae, Notodontidae)” başlıklı bu makalesinde, bizzat kendi gözyaşları ile beslenen güve kelebeklerinin resmini kullanmıştır.

Yazar defalarca kez güve kelebeklerince taciz edilmesine rağmen gözlerinde geçici kızarıklık haricinde ciddi bir rahatsızlık yaşamadığını ifade etmiş ve hastalık riskinin çok düşük olduğunu vurgulamıştır.

1 Joannis, J. de. 1911. Observations sur les moeurs de quelques Noctuidae (Acontianae) et description D’une espece nouvelle. Bull. Soc. ent. Française, seance du 22 mars.
2 Marshall et al. 1915. A noctuid feeding on the moisture from the eyes of mules. Proc. ent. soc. London. cxvii-cxix.
3 Hilgartner et al. 2007. Malagasy birds as hosts for eye-frequenting moths. Biol. Lett. 3(2): 117-120.

Not: Kelebek ve Güveler diğer böceklerden kanatlarının pullarla kaplı olmasıyla ayırt edilir. Bu özelliklerinden dolayı kelebek ve güveler Lepidoptera (pulkanatlılar) adı verilen bir takım altında toplanırlar. Kelebekleri güvelerden ayıran en önemli fark antenlerindedir. Kelebekte anten uç bölgesinde daima topuz şeklinde bir kalınlaşma gösterir. Topuz, silindirik veya yassılaşmış bir yapıdadır. Uç kısmı yuvarlak veya kanca şeklinde olabilir. Bir güve anteni ise genellikle iplik gibi veya taraklı, dişli, tüylü, lamelli ve benzeri şekillerde olabilir. Kelebekler daima gündüz faaliyet gösterirken, güveler ise gece ortaya çıkarlar. Kelebekler bir yere konduklarında kanatlarını vücudun üstünde toplar, yere dik pozisyonda durur. Güveler, kondukları yere kanatlarını yayarak yapıştırırlar. Kelebekler göz alıcı renk ve desenleriyle derhal dikkat çekerler. Oysa güvelerin renk ve desenleri onları bulundukları çevrede gizler, kamufle eder. Bununla beraber, tabiatta her zaman istisnai durumlar ortaya çıkabilir (Not kısmında verilen bilgiler CESA tarafından hazırlanmıştır. Kaynak ve daha fazla detay için lütfen tıklayınız).

“Gözyaşıyla Beslenenler” üzerine 3 yorum

  1. Yazının başlığı, başkalarının acılarından zevk alan zalimleri çağrıştırdı ama yazının kendisinde çok ilginç bilgiler buldum. Özellikle not kısmındaki kelebek ve güve ayrımı beni çok aydınlattı, teşekkür ederim. Yakın zamanda tanıttığım bir araştırmada (http://goo.gl/FNvag) güveler ile karşılaşmış, bunun kelebekten ne farkı olduğunu merak etmiştim.

    Yalnız güveler ve kelebekler birbirinden ayrıysa, “güve kelebekleri” (ikinci paragraf) doğru bir kullanım mıdır? Kelebekler güvelerden tamamen ayrı bir sınıf olarak mı tanımlanmaktadır, yoksa -güveleri de içine alan- tüm lepidopteralara mı kelebek denmektedir?

    Bir de şunu merak ediyorum: Gözyaşındaki hangi maddeden besleniyor bu hayvanlar? Yani gözyaşımızdaki besin nedir?

    1. Çağrı bey ilginiz için teşekkür ederim. Kelebekler (= Gündüz Kelebekleri, Butterflies) ve Gece Kelebekleri (= Güveler ya da Güve Kelebekleri, Moths), “Insecta (Hexapoda), Böcekler” sınıfının, Lepidoptera (Pul Kanatlılar) takımına mensup böceklerdir. Lepidoptera takımı 120’nin üzerinde familyadan oluşur. Bunlardan Papilionidae, Pieridae, Lycaenidae, Riodinidae, Nymphalidae ve Hesperiidae familyalarına mensup olan türler “Kelebekler ya da Gündüz Kelebekleri” olarak anılırken bunların haricindeki diğer familyalara mensup olan türler “Güveler, Gece Kelebekleri ya da Güve Kelebekleri” olarak isimlendirilirler. Çok kaba olarak ülkemizde 400 civarında “Gündüz Kelebeği” kaydedilmişken, “Gece Kelebeklerinde” bu rakam 5000’i bulmaktadır. Aradaki sayısal farklılık “Gece Kelebeklerinin” Lepidoptera takımı içerisindeki çeşitliliğinden kaynaklanmaktadır.

      @ Çağrı: Yalnız güveler ve kelebekler birbirinden ayrıysa, “güve kelebekleri” (ikinci paragraf) doğru bir kullanım mıdır? | Bir sakıncası yok. Ömer Ahmet Koçak hocamız sadece “Güve (ler)” kelimesini kullanıyor. Benimkisi alışkanlık diyelim.

      @ Çağrı: Kelebekler güvelerden tamamen ayrı bir sınıf olarak mı tanımlanmaktadır, yoksa -güveleri de içine alan- tüm lepidopteralara mı kelebek denmektedir? | İkincisi. Lepidoptera takımını hem Güveleri, hem de Kelebekleri kapsamaktadır.

      @ Çağrı: Gözyaşındaki hangi maddeden besleniyor bu hayvanlar? Yani gözyaşımızdaki besin nedir? | Malumunuz gözyaşımız glikoproteinlerden, yağlara; çeşitli enzimlerden, üre ve sodyum, potasyuma kadar çeşitli elektrolitleri de içermektedir. Bence (sadece tahmin) bu hayvanlar asıl olarak gözyaşımızdaki elektrolitlerle ilgileniyorlar.

      Önemli Not: Entomolog olmadığım için yukarıda verdiğim sistematik ve sayılar güncel olmayabilir. Bunun için başta sizin; ardından tüm okuyanların affına sığınırım.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir