Yeryüzünde ve atmosferde tutulan ısı enerjisi, atmosfer ve okyanus dolaşımıyla Yeryüzünde dağılır ve uzun dalgalı yer radyasyonu olarak atmosfere geri verilir.

Bunun bir bölümü, bulutlarca ve atmosferdeki sera etkisini düzenleyen sera gazlarınca {su buharı (H2O), karbondioksit (CO2), metan (CH4), diazotmonoksit (N2O), ozon (O3), vb.} soğurularak atmosferden tekrar geri salınır. Bu sayede Yerküre yüzeyi ve alt atmosfer ısınır. Yerküre’nin beklenenden daha fazla ısınmasını sağlayan ve ısı dengesini düzenleyen bu sürece Doğal Sera Etkisi denmektedir

Kaynak: IPCC, (2007). Climate Change 2007: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Summary for Policy Makers.

Erkek ve dişi eşeyler arasında vücut boyutu ve şekli, renk veya desen bakımından farklılıklar görülmesi olayına Eşeysel (Seksüel) Dimorfizm adı verilir.

Sulak Alan Yönetim Planları, sulak alanların akılcı kullanımını sağlamak üzere koruma, kullanma, araştırma, izleme ve denetim gibi etkinliklerin ve tedbirlerin tümünü bütüncül bir yaklaşımla tanımlayan planlardır. Sürdürülebilir nitelikli olması istenen bu yönetim planları, ekosistem kapsamında tüm elemanların (su kaynakları, flora, fauna vb.) bağlı bulundukları ortamlarda, sistemin işleyisini etkileyecek değişiklikler yaratmadan ama günümüzün ve geleceğin gereksinimlerini de karşılayacak bir prensip ile yönetilmesi esasını içermektedir.

Buna karşılık günümüzde, Türkiye’nin su kaynakları ve sulak alanları üzerinde pek çok kamu kurum ve kurulusunun bağlayıcı yönetmelikleri bulunmaktadır. Örneğin 14 farklı kurumun herbirinin yönetmeliği, bir göl alanı için uygulanılmaya çalışılmaktadır. Bu durum sulak alanların kullanımında ve yönetiminde çeşitli sorunlar ve bazen de zaafiyetler yaratmaktadır. Bu nedenle öncelikle, ulusal su kaynaklarının hukuki yapısında ya da bir başka deyişle ilgili kurum ve kurulusların bu konudaki vazifelerini gösteren yasalarda bir revizyona ihtiyaç bulunmaktadır. Diğer taraftan toprak ve su kaynakları yönetimi konusunda gerek karar verme ve gerekse araştırma amaçlı görevler üstlenen kurum ve kuruluşlar, yerel yönetimler ve üniversiteler bir araya gelerek mutlaka havza bazında bir su ve toprak yönetimi için ortak çalışma ilkelerini belirlemeleri gerekmektedir. Aynı zamanda bu organizasyon kapsamında yerel halkın ve sivil toplum kuruluslarının da, sulak alan ve havza yönetim sürecine dahil edilerek toprak ve su kaynaklarını sahiplenmeleri sağlanmalıdır.

Kaynak: Altunbaş, S. 2008. Sulak Alan Yönetim Planlarında Katılımcı Yaklaşımın Sağlanması (Eğirdir Gölü Yönetim Planlamsı Örneği). VIII. Ulusal Ekoloji ve Çevre Kongresi. 20-23 Ekim 2008 Girne/KKTC.

Sosyobiyoloji

Sosyal bilimlerle biyolojinin bir bütünlüğü olarak ifade edilebilen sosyobiyoloji; bu anlamda, temelde insan davranışlarını çesitli biyolojik ve sosyal faktörlere bağlı olarak açıklama çabasında olan bir bilim dalıdır.

Sosyobiyolojik yaklaşımda; evrimin doğal seleksiyon mekanizması esas alınarak, Darwinci sosyal kuramın insan toplumlarına uygulanmasına çalışılmakta ve yaşamda kalma savaşında bencil genlerin davranışlarımızı nasıl yönlendirdiği tartışılmaktadır.

Kaynak: Kabadayı, E. F. 2008. Sürdürülebilir Kalkınma Kavramının Sosyobiyolojik Yaklaşımlar İle Değerlendirilmesine Yönelik Bir Bakış. VIII. Ulusal Ekoloji ve Çevre Kongresi. 20-23 Ekim 2008 Girne/KKTC.

Genelde Akdeniz ikliminin hakim olduğu yerlerde ve orman tahribinin yoğun olduğu sahalarda ince gövdeli, sert, bazen kenarları dikensi, cilalı daimi yeşil yapraklı 3-4 m. boyları olan çalı görünüşlü ya da ağaççık şeklindeki bitki toplulukları maki formasyonu olarak adlandırılır.

Bu formasyonu ülkemizde en yaygın olarak Ege, Akdeniz ve Marmara Bölgelerimizde görürüz. Bu bölgelerimizde deniz seviyesinden başlayıp yer yer 600 m.’ye kadar olan sahalarda maki formasyonu yoğun bir şekilde karşımıza çıkar. Bu formasyonun başlıca türleri Kocayemiş, Sandal, Funda, Mersin, Menengiç, Keçiboynuzu, Pırnal Meşesi, Defne, Akçakesme, Erguvan, Katran ardıçı, Katırtırnağı, Zakkum, Laden, Tesbihtir. Bu türler gerçek Akdeniz ikliminden uzaklaştıkça çeşit bakımından azalmaları yanında karakter bakımındanda değişikliklere (Karadeniz Bölgesinde kışın yapraklarını döken Kızılcık, Geyikdikeni, Böğürtlen, Yabani erik, Yabani elma, Üvez, v.s.) uğrarlar.

Garik formasyonunun ise Akdeniz ikliminin hakim olduğu alanlarda ancak toprak şartlarının daha elverişsiz eğimlerin daha fazla ve yağışların daha az olduğu kesimlerde ayrıca makilerin tahrip olduğu sahalarda karşımıza çıkar. Bunlar son derece kurakçıl bitki topluluklarıdır. Başlıca türleri kermez meşesi, akçakesme, kekik, adaçayı, laden, katran ardıçı ve gevendir.

Kaynak: Gözenç, S. Türkiye’nin Doğal Bitki Örtüsü ve Hayvan Toplulukları.

Herbaryum Nedir?

Herbaryum; sıkıştırılarak kurutulmuş bitki örnekleri kolleksiyonudur. Ancak kurutulmuş bu örneklerin, kabul edilmiş bir sınıflandırma sistemine göre düzenlenmiş ve bilimsel araştırmalara ışık tutucu olabilmesi için belli yöntemler ve tekniklere göre toplanmış olması gerekir. Bu bilgiler çerçevesinde oluşturulmuş bir herbaryum; biyoloji, tıp, eczacılık, ziraat ve daha değişik birçok konuda çalışacaklara bir danışma ve dökümantasyon merkezi olarak temel bir kaynak niteliğindedir. Bu nitelikteki herbaryumlar aynı zamanda öğretim ve araştırma merkezleri olarak görev yaparlar.

Türkiye’de, Türkiye bitkilerinden oluşan ilk herbaryum 1839 yılında İstanbul da açılmış olan Mekteb-i Tıbbiye-i Adliye-i Şahane (Askeri Tıp Mektebi) bünyesinde, bu mektebin botanik bahçesi direktörü olan eczacı F. W. Noe tarafından 1845 yılında kurulmuştur. 1948 yılında çıkan bir yangın sonucunda Türkiyenin ilk herbaryumu tamamen yok olmuştur.

Herbaryumlar, kişisel, özel kuruluşlara, araştırma enstitülerine, araştırma merkezlerine ve üniversitelere ait olabilirler. Ayrıca, herbaryumlar ulusal veya uluslararası da olabilirler. Uluslararası herbaryumlar, bir kıta, bir bölge veya dünya bitkileri kolleksiyonuna sahiptir.

Kaynak: Geven, F., Bingöl, Ü. ve Güney, K. 2008. ANK Herbaryum’u Polygonaceae Familyasının Revizyonu ve Veritabanının Hazırlanması. Kastamonu Üni., Orman Fakültesi Dergisi, 8 (1): 67-85.

Resim: Botany.org sitesinden alıntıdır.

Arkeobotanik (Archeobotanic), tarih öncesi ve tarihi dönemlere ait yerleşim yerlerinde çeşitli şekillerde korunmuş olan eski bitki kısımlarını inceleyen ve insanların geçmişte bitkiler ile olan ilişkilerini aydınlatmayı hedefleyen bir bilim dalıdır.

Eski yerleşim yerlerinde bulunan bitki kısımlarının çoğunluğu, insanların tarım etkinlikleri ile ilgili kanıtlar sağlamaktadır. Tarım etkinlikleri ile ilgili olan bitki kısımlarının incelenmesi, tarih öncesi ve tarihi dönemlerdeki tarım etkinliklerinde yer alan bitki çeşitlerinin ve bunların farklı kültür dönemlerindeki nitel ve nicel değişimlerinin izlenmesine katkıda bulunmaktadır. Arkeobotanik, arkeoloji çalışmalarının bir parçası haline gelmiştir. Böylece, eski yerleşim yerlerinin mimari yapılaşmasının, seramik ve diğer arkeolojik buluntulara dayalı olarak kültür ve sosyo-ekonomik durumlarının aydınlatılmasının yanında, yerleşimcilerin beslenme şekilleri, diyetlerinde yer alan bitkisel öğeler, tarım ürünlerini işleme ve depolama şekilleri ile ilgili bilgiler de elde edilmektedir.

Kaynak: Dönmez, E. O. ve Mergen, O. 2006. Anadolu’daki Bazı Tunç Çağı Arkeobotanik Buluntularında Zararlı Böcekler ve İzleri. 2. Doğa Tarihi Kongresi. Ankara.

Biyoterörizm

Biyoterörizm kişiler, gruplar veya hükümetler tarafından gerek ideolojik, gerekse politik veya finansal kazanç sağlamak amacıyla hastalık yaratıcı patojenlerin (biyolojik savaş araçlarının-BSA) sivil halk üzerinde, hayvanlarda ve bitkilerde hastalık oluşturmak ve/veya ölüme neden olmak amacıyla açık veya gizli şekilde yayılması şeklinde tanımlanmaktadır.

Bacillus anthracis (Şarbon), Francisella tularensis (Tularemia), Bunyaviridae ailesinden Rift Vadisi ateşi, Ebola (Filaviridae ailesinden Ebola kanamalı ateşi), Coxiella burnetii (Q Humması), Kırım Kongo Kanamalı Ateşi, Variola virüsü (Çiçek) ve Hanta virüsler başlıca biyoterörizm ajanları arasında sayılmaktadır.

Kaynak: Biyoterörizm ve Biyolojik Silahlar. Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı ve Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Aylık Epidemiyoloji Raporu. Cilt:4 Sayı:5 Eylül-Ekim 2005.

Belli bir bölge ya da devirde yaşayan hayvan türlerinin tamamının bir araya getirdiği topluluk Fauna olarak adlandırılır. Örneğin; Türkiye’nin Örümcek Faunası, Antalya ilinin böcek faunası ya da Jura devri sürüngen faunası.

Arkeoentomoloji (Archeoentomology, L’Archeo-Entomologie); eski yerleşim yerlerinde bulunan böcek kalıntılarını inceleyen bir bilim dalıdır. Eski yerleşim yerlerinde bulunan böcek kalıntıları genellikle geçmişteki çevre koşulları ile ilgili bilgilerin yanında, tarım ürünlerinin hangi böceklerin etkisi ile zarar gördüğü konusunda da kanıtlar sağlamaktadır. Eski yerleşim yerlerinde böcekler ya da onların izlerine çoğunlukla depolanmış tarım ürünlerinde rastlanmaktadır. Bu tip kalıntılar tohum zararlılarına aittir. Bu durumda, arkeoentomoloji tohum zararlılarını ve etkilerini arkeobotanik buluntular içinde araştırmaktadır. Sonuçta, arkeobotanik bulgulara dayalı olarak tarım ürünü zararlılarının tarihçesine ışık tutmaktadır.

Anadolu’da şimdiye kadar sınırlı sayıda arkeoentomoloji çalışması gerçekleştirilmiştir. HELBAEK (1970) Burdur ili yakınında yer alan Hacılar eski yerleşim yerinin Neolitik/Kalkolitik Dönem’e (M.Ö. 5450-4950) tarihlendirilen, RIEHL (1999) ise Truva’nın (Çanakkale) Erken (M.Ö. 2600-2200), Orta (M.Ö. 2200-1870) ve Geç (Truva VII) (M.Ö. 1250-1050) Tunç Çağları’na tarihlendirilen tabakalarında ortaya çıkarılan arkeobotanik örneklerin bazılarında böcek kalıntıları olduğunu kaydetmişlerdir.

Kaynak: Dönmez, E. O. ve Mergen, O. 2006. Anadolu’daki Bazı Tunç Çağı Arkeobotanik Buluntularında Zararlı Böcekler ve İzleri. 2. Doğa Tarihi Kongresi. Ankara.

Biyolog Nedir?

İnternet aleminden Biyolog tanımları. Merak ettim, “bakalım kamuoyunda nasıl tanınıyoruz?” diye. İşte soruma cevaplar.

Antoloji.com sitesinden alıntılar. Biyolog nedir?

♥ Canlılar alemini, yapısı ve yaşamını ve evrimini inceleyen ve sorgulayan araştıran biyoloji uzmanı bilim adamıdır.

♥ Ne iş olsa yapacak olan insan.

♥ Kurbağa katili.

♥ Hafif sıyırmıştır. Çiçek, böcek incelemeyi sever. Ama gururludur. Sever doğayı ama genç yaşta gelecek olan menopoz-andropoza engel olamayacaktır.

Uludağsözlük.com sitesinden alıntılar. Biyolog nedir?

♥ İş bulmak konusunda zorluk çeken meslek gruplarından biri.

♥ Meslek alanı cok kısıtlı olan, en kötü ihtimalle laboratuvarlarda idrar tahlili yapacak eleman yetiştiren bölüm.

♥ İş bulamamaları halinde genelde okullarda biyoloji öğretmenliği yapan meslek sahibi.

♥ Tıp fakültesinde olanları pek ezik olmakla birlikte bunu öğrencilerden çıkarmaya çalışırlar. Genelledim mi? Evet. Diğerleri istisna olabilir.

Sözlük.Sourtimes.org sitesinden alıntılar. Biyolog nedir?

♥ Çalışabilecekleri işler yavaş yavaş eczacılar, doktorlar, kimyagerler tarafından günbegün istila edilen meslek sahipleridir.

♥ Dokuzuncu nesil çaylak.

Babylon.com sitesinden bir alıntı. Biyolog nedir?

♥ Biyologlar, tüm canlıları; tüm gezegeni kaplayan küresel boyuttan, hücre ve molekülleri kapsayan mikroskobik boyuta kadar onları etkileyen önemli dinamik olaylarla birlikte inceleyen, biyoloji bilimiyle uğraşan kişilerdir.

İtüsözlük.com sitesinden alıntılar. Biyolog nedir?

♥ Biyoloji ilmine hakim kişilere verilen, taşımaktan gurur duyduğum sıfat.

♥ Okuduğu bölüm veya mesleği sorulduğunda aldıkları cevabın açıklaması olarak “hım bok çiş falan kurcalayacaksın yani” şeklinde açıklamalarla hayata küstürülen meslek grubu. Her ne kadar bu işler de biyologların geniş iş alanları içinde olsa da kesinlikle yabana atılmayacak bir meslektir.

♥ Değeri anlaşılmamış bir bilim dalını kendine meslek olarak seçmiş cesur ama parasızlığa mahkum bilim adamlarının aldığı ünvan. Kadın olanlara tavsiye: mühendis ya da doktor koca bulmaları. Olur ki fakirlikten muzdarip olmasinlar!

Biyoloji.org sitesinden alıntılar. Biyolog nedir?

♥ Bir çok sektör iş sahasına girmesine rağmen ülkemizde iş bulmakta zorluk çekilen bir meslektir.

♥ 4 yıllık lisans programından sonra verilen diplomanın üzerinde yazan ünvan. Üzerine master, doktora yapmazsanız da tek başına pek güçsüz kalır canlıların bilimi.

Türkçebilgi.com sitesinden bir alıntı. Biyolog nedir?

♥ Tıp, tarım ve hayvancılık alanlarında pratik uygulamaları geliştiren, laboratuvarda, biyolojik numunelerle denemeler yapan kişiye biyolog denir.

]]> http://www.dogatarihi.net/biyolog-nedir/feed/ 25 http://www.dogatarihi.net/biyolojik-tur-kavrami/ http://www.dogatarihi.net/biyolojik-tur-kavrami/#comments Tue, 14 Oct 2008 01:48:44 +0000 Kadir Boğaç Kunt http://www.dogatarihi.net/?p=1174 Biyolojik Tür Kavramı (BTK), ünlü Drosophila genetikçisi Theodosius Dobzhansky ve zoolog Ernst Mayr tarafından 1940-1955 yıllarında geliştirildi.

Ernst Mayr (1904–2005)

1928, Yeni Gine. Asistanı Sario (solda) ile

Mayr’a göre tür, aralarında gen alışverişi yapan ya da bu potansiyelde olan doğal populasyon gruplarının oluşturduğu birliktir. Böyle bir populasyon diğer populasyonlardan üreme bakımından izole olmuştur ve onlarla gen alışverişi yapamaz. Bu tanımda kriter olarak iki bireyin çiftleşip üreyebilme faktörü esas alınmıştır ve biyolojik tür kavramı olarak bilinir. Biyolojik tür kavramında populasyon, belli bir yerde belli bir zamanda bulunan, birbirleriyle çiftleşip üreyebilen bireyler topluluğudur.

Akrep Nedir? Akrep; Hayvanlar aleminin (Regnum: Animalia), Eklembacaklılar şubesinin (Phylum: Arthropoda), Örümceğimsiler sınıfının (Classis: Arachnida), Scorpionida takımına (Ordo: Scorpionida) mensup canlılara verilen isimdir.

Biyolojide Böcekler Niçin Büyük Değildir? Bu soru ile ne kastedildiğini anlayamadım. Böcekler; hayvanlar aleminin en kalabalık gruplarından bir tanesidir. Hatta karada böcekler (Insecta), denizlerde ise kabuklular (Crustaceae) hakim hayvan grubudur. Lakin bu soruda kastedilen cüsse itibariyle büyüklük herhalde.

Biyolojinin böcekleri inceleyen bilim dalına Entomoloji adı verilir. Tarantulalar böcek değil, örümcektirler; dolayısyla entomolojinin ilgi alanına girmezler.

Böğü eşit değildir Örümcek. Bu konuda daha evvel bir yazı yayınlamıştım. Dileyenler buradan okuyabilirler.

En Ölümcül Akrep Araknid (Akreplerin de dahil olduğu Arachnida sınıfı canlılarına verilen genel isim) sokmalarında ölüm olayı; sokulan vücut bölgesi, sokan araknidin türü, zehire maruz kalan kişinin bağışıklık sistemi gibi bir çok etkene bağlıdır. Lakin bir genelleme yapacak olursak, en ölümcül akrep türü Leiurus quinquestriatus tur. Bakınız…

Fare Omurgalı Bir Hayvan mıdır? Evet fareler bir omurgalı hayvandır. Hayvanlar alemindeki genel yerlerini şu şekilde özetleyebiliriz; Memeliler sınıfı (Classis: Mammalia), Kemirgenler takımı (Ordo: Rodentia), Muroidea üst ailesi (Superfamily: Muroidea).

Hamam Böceği Yemi Esasında bu da çetrefilli bir soru. Bu sorudan kasıt hamam böceklerini öldürmek için kullanılan zehirli yemler ise; bilgim yok. Bilakis, bencileyin evde beslemek için ne çeşit yem kullanılır ise hemen cevap verebilirim. En ideali kuru kedi maması. Beslediğiniz hamam böceğinin iriliğine göre kuru kedi mamasını öğütüp verebilirsiniz. Yok Blaberus parabolicus ya da Blaptica dubia gibi iri türleri besliyorsanız öğütmenize gerek bile yok. Yalnız ergin altı bireyleri de düşünmek lazım. Bu sebeple kuru kedi mamasının yanında, irmik, yulaf ezmesi, kuru üzüm, bazen de taze meyve (bilhassa muz) takviyesi faydalı olacaktır.

Köpek Tür İsimleri Evcil köpeğin tür ismi biyolojik olarak Canis familiaris tir. Bazı otoriteler Canis lupus familiaris i de kullanırlar. Bu sorunun doğru soruluş biçimi köpek ırk isimleri olmalıydı bence. Zira köpeğin tek bir tür ismi vardır. Siberian Husky, Golden Retriever, Colie, Border Colie gibi kelimeler köpek ırklarına verilen isimlerdir.

Köpekler Uçar mı? Evet uçakların kargo bölümünde uçabilirler.

]]> http://www.dogatarihi.net/akrep-nedir/feed/ 3 http://www.dogatarihi.net/yalanci-akrep/ http://www.dogatarihi.net/yalanci-akrep/#comments Thu, 18 Sep 2008 10:06:48 +0000 Kadir Boğaç Kunt http://www.dogatarihi.net/?p=894

Yalancı Akrep

Yalancı Akrepler (Pseudoscorpionida; Arachnida), genellikle 1 cm. den daha kısa olan ve vücutlarının ön kısmında bulunan çelat palplerinin varlığından dolayı Akreplere (Scorpionida; Arachnida) çok benzeyen bir araknid (Arthropoda; Arachnida) takımıdır. Küçük boylu, yaşama ortamlarıyla renk ve yapısal yönden uyum içerisinde olan, avcı özellikli canlılardır.

Savunma Pozisyonunda Yalancı Akrep

Çanakkale’de görev yapan doktorun elinde morfin azdır. Ameliyat yapabilmek için hastaları ayırt etmek zorundadır. Umutsuzları kaldırıp ölüme terk etme zorunda, kurtarılabileceklere de morfin vererek ameliyat etmek durumundadır.

Bu kalsın, Bunu kaldırın, Bunu da kaldırın…

Derken bağırsakları dışarıda ölmek üzere bir asker daha getirirler. Doktor ‘Bunu da kaldırın’ der. Asker doktora döner.
‘Baba beni tanımadın mı. Çok acım var baba’ der, doktor’un yaralı oğlu.

Doktor gözleri dolu bir şekilde sıhhıyeci askerlere seslenir ve şu emri verir; Bunu gölge bir yere kaldırın!

Not: Bir kitle kazasında yaralılar, yaralanma derecelerine göre sınıflandırılıp bunların tedavi öncelikleri belirlenir. Bu triyaj olarak bilinir.