Söyleyin zamanın katilleri… Ne yazayım günlüğüme?

Babam, Savaş Kunt; 2000′li yılların başında Geçmişe Özlem başlıklı bir şiir kaleme almıştı. O tarihlerde, bu şiirini Alanya’da yayın yapan yerel bir radyoda bir kaç kez okumuş; şiirin beğeni görmesi üzerine Geçmişe Özlem yerel bir dergide de (Alanya Vizyon) yayınlanmıştı (yukarıdaki resmi tıklayınız). Takip eden yıllarda babam Savaş Kunt, aynı adlı şiirinin devamını da getirdi ve şiirlerini “Geçmişe Özlem 1 ve 2″ olarak dost meclislerinde bizlerle paylaştı.

Geçtiğimiz günlerde adının “Hüseyin İpekçi” olduğunu sandığım bir beyefendinin bazı popüler sitelerde paylaştığı video, Alanya’lılarca ilgi gördü. Videonun içeriği babamın kendi sesiyle okuduğu “Geçmişe Özlem” şiiriydi. Akabinde epey e-posta aldım. Videoya ulaşamayanlar olduğu gibi, şiirlerin tam metinlerini isteyenler de vardı. Öncelikle “Hüseyin İpekçi” beyin hazırladığı video.

Click here to view the embedded video.

Şiirinlerin tam metinlerine de buradan ve buradan ulaşabilirsiniz.

Esasında bu yazının başlığı “Figen’siz geçen yedi gün” olacaktı. Sonra karar değiştirdim ve Latince çeşitli anlamına gelen “Varia” kelimesini kullanmaya karar kıldım. Geçen hafta hanım ve oğlan İzmir’e gitmişler, evdeki nüfus yoğunluğu eşitliği bozulmuş, baskınlık karnivorlara geçmişti. Her ne kadar onları uğurlarken, kafamdan kendime belli bir çalışma planı çıkardıysam da evdeki hesap çarşıya uymadı. Vaktiyle muhtelif dergilere yollamış olduğum makalelere ard arda gelen hakem eleştirileri dikkatimi dağıttı. Bir yandan onlarla uğraşırken, diğer yandan günceme yazmamı gerektirecek bir takım hadiseler vuku buldu. Onların neler olduğunu bu yazıdan geriye doğru bir hafta gidecek olursanız anlayabilirsiniz. Hasılı yalnız geçirdiğim günler, hasret boyutunu gözardı edecek olursak esasında benim için de tatil gibi oldu. Uzun zamandır güncemi ihmal etmiştim, vesileler ile bir şeyler kaleme aldım.

Dün sevgili Ümüt Çınar la yaptığımız yazışmada kendisi bana şunları söylemişti; “Yazı yazmak -sigara- gibidir. Bırakmak istiyorsun bırakamıyorsun. Parmaklar yazdığı sürece bırakılamaz sanırım”. Yerden göğe haklı. Elbette olayın genetik boyutu da var. Bu özellik bana kuvvetle muhtemel babamdan ve rahmetli dedem Ali Haydar beyden intikal etmiş. Dedem, Arapça’dan Türkçe’ye çeşitli metinler tercüme ederdi. Hatta bir keresinde, henüz 6-7 yaşlarındaydım, bir ilmihalin¹ tercümesini yapmış, bastırıp, ücretsiz olarak dağıtmıştı.  Mütedeyyin bir insandı. Bununla beraber hayatımda tanıdığım nadir demokrat kişiliklerden bir tanesiydi.

Dedem, Ali Haydar bey

Babam ise kendimi bildim bileli yazar. Genelde iki ajandası vardır. Bir tanesine günlük hadiseleri kaydeder, diğerine ise şiirler karalar. O da bu özelliğini sanırım merhum büyükbabam Ali İhsan beyden almış. Ne yazık ki büyükbabamı hiç tanıyamadım. Günümüzde genç sayılabilecek bir yaşta kalp krizinden vefat ettiğini biliyorum. Bir de babaannemle, birbirlerini çok büyük bir aşkla sevdiklerini. Çocukluğumda evimizde ondan kalan ve bizzat kullandığı Ece Ajandaları vardı. Koca koca, kara kapaklı. Aldığı bir not hala hafızamdadır. Vaveyla = Çığlık, haykırış. Bir keresinde kağıdı kaliteli diye o ajandalardan bir tanesinin sayfalarını yırtmış, tuluk² için külah yapmıştım. Babam çıldırmıştı. 9-10 yaşlarında çocuğum.

Günlük tutmaya orta okula giderken başladım. Takip eden yıllarda fasılalarla da olsa hep yazdım. Yazmak güzel şey lakin edebi bir şeyler kaleme alabilmek hem yetenek hem de zaman istiyor. Figen’le geleceğe yönelik hayallerimizden bir tanesi, emeklilik sonrasında bir sahil kasabasına yerleşip “yazmak” gibi daha derin işlerle ilgilenmek. İnternet güncesi tutmak tuzu, baharatı eksik yemek yemeye benziyor. Neden bilmiyorum ama bir şeyler hep eksik kalıyor.

Geçen hafta kendi kendime yaptığım bir hatayı³ daha keşfettim. Mesleki bir hata, kusur. Bunu burada paylaşarak hem kendi vicdanımı rahatlatmak, hem de genç biyologlara seslenmek istiyorum. Lütfen bilimsel faaliyetleriniz esnasında “şüphe” duymaktan asla vazgeçmeyin. Gelelim hikayeye.

Stalagtia cinsi Dysderidae familyasının 24 cinsinden bir tanesi. Cinse ait 7 örümcek türü, Balkanlar, Yunanistan ve Türkiye’de dağılım gösteriyorlar. Bu 7 türden bir tanesi olan Stalagtia thaleriana ise 2006 senesinde Yunanistan’ın Girit adasından betimleniyor (yakın olduğum iki meslektaşım tarafından). Aradan yaklaşık iki yıl geçiyor. Ersen, 28 Kasım 2008 günü Yamanlar (İzmir)’dan toplamış olduğu bir kısım örümcek örneğini bana yolluyor. Gelen örnekler içerisinde bir tanesi var ki son derece ilginç. Bunun daha evvel Türkiye’den kaydı bulunmayan Stalagtia cinsine ait olduğunu, erkeğin palp yapısına bakarak anlıyorum. El altındaki literatürü inceleyince, -o an için- kısa zamanda neticeye ulaşıyor ve örneğin Stalagtia thaleriana olduğuna karar veriyorum. İşin kötü tarafı; türün betimlemesini yapan meslektaşıma örneğin palp fotoğraflarını yolluyorum ve o da teşhisimin doğruluğunu teyid ediyor.

Bunun üzerine “Türkiye örümcek faunası için yeni bir kayıt, Stalagtia thaleriana” başlıklı kısa bir faunistik makale kaleme alıyoruz. Makale 2009′un başlarında yayınlanıyor. Bizim makalemizin yayınlanmasından bir kaç ay sonra; “Acta Zoologica Bulgarica” dergisinde, Johan Van Keer ve Robert Bosmans imzalı, “On Some New Harpactea and Stalagtia Species from Lesbos, Greece (Araneae: Dysderidae)” başlıklı bir başka makale daha yayınlanıyor. Yazarların Midilli (Lesbos) adasından betimledikleri dysderid örümcekler arasında Dünya için yeni bir Stalagtia türü de mevcut. Adlandırmayı Stalagtia christoi olarak yapmışlar. Makaleyi şöyle bir inceliyor ve bir kenara kaldırıyorum. Esasında Stalagtia thaleriana ve Stalagtia christoi birbirlerine çok yakınlar, özellikle bizim İzmir’den Stalagtia thaleriana olarak kaydettiğimiz örneğin palp yapısı yeni betimlenene daha çok benziyor. O an önemsemiyorum.

Aradan aylar geçiyor. Bir gün İtalyan Dr. Fulvio Gasparo⁴, aramızda geçen bir yazışma esnasında beni dostça uyarıyor; “I found in the web your paper (in Turkish) on Stalagtia thaleriana. Maybe your male specimen actually belongs to S. christoi Van Keer & Bosmans, 2009 from the island Lesbos (opposite the Turkish coast, about 100 km away from your locality)”. Uyanıyorum! Koleksiyonumuzdaki tüm Stalagtia örneklerini elden geçirmeye başlıyorum. Netice itibariyle Dr. Gasparo’nun uyarısında haklı olduğunu görüyorum. İşin trajikomik yanı, ilgili makalemizin yayınlanmasından sonra toplanmış olsa da meğer koleksiyonumuzda gerçek Stalagtia thaleriana da varmış.

Stalagtia thaleriana

Stalagtia christoi

Yukarıda ki fotoğraflar adı geçen türlerin erkeklerine ait palpler (erkek üreme organı). Yuvarlak olan kısım bulb ya da tegulum adı ile anılır. Uzun ince olan kısım ise embolus adını alıp, çiftleşme esnasında dişiye sperm naklini sağlar. Şimdi lütfen her iki palpin yapısal özelliklerine dikkatle bakınız. Arada bariz farklılık göreceksiniz. Elbette her iki tür arasındaki farklılıklar sadece bunlardan ibaret değil ancak daha fazla ayrıntı vermenin gereksiz olduğuna inanıyorum. Şu andan sonra bize düşen, faunistik bir bilgi notu hazırlayıp bu verilerin yayınlanmasını sağlamak. Böylelikle hatamızı telafi edebiliriz düşüncesindeyim.

Kıssadan hisse;

1. Nadir canlıların tür teşhisine karar vermeden evvel mutlaka ilgili türe ve hatta yakın türlere ait holotip⁵ ya da paratip⁶ örneklerini inceleyin.
2. Bir meslektaşınıza teşhisi hususunda takıldığınız bir türe ait fotoğraf yollarken, temel taksonomik karakter özelliği gösteren yapıyı mutlaka çok farklı açılardan görüntüleyin.
3. Şayet yayına yollayacağınız makaleyi Türkiye’de değerlendirecek (hakem) yetkin bilim adamı yoksa, makalenizi Türkçe yazmayın. Hele hele makaleniz Dünya’da üç-beş kişinin çalıştığı bir grup üzerineyse.
   
4. Sizden daha deneyimli meslektaşlarınızdan gelen olumlu ve yapıcı eleştirilere anında tepki verin.
5. “Şüphe” en yakın arkadaşınız olsun. Onsuz nefes bile almayın. Bununla beraber hata yapmaktan da asla korkmayın.

Bu arada geçen günlerde sürekli olarak Dost ve Deyzi’nin tacizine uğradım. Bilhassa Dost, can sıkıntısından olsa gerek sürekli odamda ve hatta tepemdeydi. Kar yağması onu çok memnun etti. Bol bol oynadık. Son yıllarda Ankara’ya fazla kar yağmıyor bu sebepten kar düştüğünde mümkün olduğunca yararlanmasını hem sağlıyor hem de istiyorum. Karla teması tüy kalitesini inanılmaz arttırıyor.

Click here to view the embedded video.

İki gün evvel akşam; gezdik, tam apartmanın kapısından gireceğiz bunlar birbirlerine girdiler. Daha doğrusu Dost, Deyzi’yi eline aldı. Acayip hırpaladı. Gerçi Allahtan kan falan akmadı ama Dost’u ilk kez böyle gördüm. Hatta merdivenlerden çıkarken de bir kaç kez diş gösterdi. Ne geçti aralarında doğrusu öğrenebilmeyi çok isterdim. Dün de ikisi bir olup Cipsi’ye taarruz ettiler. Dost kıstırmıştı, Deyzi de saldırıyordu. İçeride yer yerinden oynuyor. Hırlamalar, mırlamalar, paldırtı, küldürtü. Koştum hemen. Cipsi’nin çiş-kaka kabının tüm içeriği yere saçılmış; yeni aldığım üç kiloluk mama da dökülüp, kumlara karışmış. İçeri girdiğimde Cipsi’nin kafası, Deyzi’nin ağzındaydı. Ben bile üzüldüm Cipsi’nin o haline. Neticede, Cipsi domuz gibi (burnun yanı azıcık kanamış); kızlarsa yedikleri dayak ve azarla kaldılar. Ha olan etrafı temizlemek zorunda kalan bana oldu.

Click here to view the embedded video.

Çok uzadı, di mi? Artık yeter. Gel Figen’im.

¹ İlmihal: Temel dini bilgileri içeren kitapçık.
² Tuluk: Alanya’da, bir elektrik borusunun içine kağıttan külah sokulup, bunun üflenerek fırlatılmasıyla oynanan oyuna verilen isim.
³ Hata: İstemeyerek ve bilmeyerek yapılan yanlış, kusur, yanılma, yanılgı (Güncel Türkçe Sözlük)
⁴ Dr. Fulvio Gasparo: İtalyan jeolog. Kendi ifadesiyle, hobi olarak Dysderid örümcekler (ağırlıkla) üzerine çalışıyor. Muhteşem bir insan. Çok iyi bir Dysderidae uzmanı.
⁵ Holotip: Yazar tarafından yeni bir tür olarak kabul edilen ve buna dayanılarak orjinal betimlemesi yapılmış örneğe verilen isimdir. Holotip, tek bir örnektir ve sadece orjinal betimleme yoluyla yaratılabilir.
⁶ Paratip: Yeni bir tür olarak kabul edilen ve içlerinden bir tanesinin Holotip olarak ayrılmasından sonra geriye kalan örnek (lere) verilen isimdir.

Taksonomi nedir? Canlıların sınıflandırılması ve bu sınıflandırmada kullanılan kural ve prensipler. Taksonomi terimi, Yunanca taksis (düzenleme) ve nomos (yasa) sözcüklerinden türetilmiştir (Bknz).

Haliyle bu durumda “Taksonomist” de, taksonomi ilmini icra eden kişi anlamına geliyor. Öyle değil mi? Öyle. Koca koca laflar etmeyeceğim. Kendi görgümce “Taksonomist ” olmanın ne demek olduğunu izaha çalışacağım sadece. Ansiklopedik bilgi bekleyenler şu an bu sayfayı terk edebilirler.

Taksonomist olmak; sabahın beşinde gözlerinin, okülerlerle tebeddül* olmasıdır. Dolu kül tablasıdır, soğuktan donmuş ayaktır, gece sarılıp uyuyamadığın sevgilidir, akciğer kanserinden geberme riskinin yüksek oluşudur, Suriye zindanlarında işkence görmektir [*], yarasa pisliği ve çamurdur, özlediğin anne ve kardeştir, sivrisinek ve sülük ısırığıdır, akrebin iğnesidir aynı zamanda.

Derin bir mağaranın en karanlık noktasında, kör bir örümcekle sohbete koyuluvermektir. Toros dağlarında adaçayı olmaktır; kekik sürmektir, diken kesiği kollarına. Baharın gelmesini dört gözle beklemek ve sığamamaktır laboratuvarlara. Yüreğinin buz kesmesidir kuzey denizlerinde sahada olan meslektaşlarını düşündüğünde ya da yanmaktır için için Sahra’nın kızgınlığında çalışanlar geldiğinde aklına.

Denizel yaşamın, karasal yaşama üstünlüğünü savunmaktır; Taksonomist olmak, bir mürenin çirkinliğinde güzelliğin tanımını yapabilmektir. Çocuk olmaktır sonra; keşfedilmemiş her vadiyi, ayak basılmamış dağ zirvelerini, inilmemiş okyanus tabanlarını oyuncak bellemektir. Ölümünün ardından asır, asırlar geçmiş olsa da; her gün yeniden “merhaba !” diyebilmektir kainata, bir karıncanın gözleriyle.

Doleromyrma darwiniana*

Ya da bir böceğin barsaklarında yaşayabilmektir sabır ve sonsuz bir vakar ile.

Hammerschmidtiella diesingi*

Taksonomist olmak, hayal kurmaktır. Geçmişle, gelecek arasında bağ olmaktır. En yeni teknikler, en son gelişmeler aklının bir ucunda kalsa da; Humbolt un kullandığı atrabın tülü olabilmeyi arzu etmetir taksonomist olmak. Ustalara saygı duymak, “ahde vefayı” hayatının her anında yaşayabilmektir.

Ustam; Dr. Yuri M. Marusik

Sabırdır, azimdir, çok çalışmaktır. Dirseklerinin çürümesidir (bknz). Ağır yol almaktır. Doğa tarihi müzelerinin tozlu koridorlarını, ismi süslü püslü kongrelerin şık salonlarına yeğlemektir; kayalıklarda yankılanan kartal çığlıklarını, bataklıklarda boy atan nergis kokularını unutmadan ama. Renkli kanatları ve masmavi gövdesiyle, dere boylarında gönlünce uçan Yusufçuk; o Yusufçuğu dallarıyla bağrına basan Hayıt olabilmektir.

Taksonomist olmak, şairin* dediği gibi “sadece bilmek zorunda kalanların bildiği bir yol üstü lokantası” olabilmek, dahası bunu göze alabilmektir. Bazen on yıllar boyunca kütüphane raflarında unutulmak;

Monographia Araneorum
Carl Wilhelm Hahn (1786-1835)

Ancak göremesen ve bilmesen bile, bir gün bir şekilde mutlaka hatırlanmaktır**.

* Tebeddül: Başkalaşmak, metamorfoz

** Alman zoolog Carl Wilhelm Hahn (bazı kaynaklarda “Carolus Guilielmus Hahn” olarak da anılır)’ın örümcekler üzerine kaleme aldığı “Monographie der Spinnen” adlı Almanca eseri, günümüzde bile  hala temel bir başvuru kaynağı olma özelliğini korumaktadır. Hahn; 8 Kasım 1835′de, Nürnberg şehrinde akciğer kökenli bir rahatsızlıktan dolayı öldü. Yine Alman bir zoolog olan Philipp Bertkau, 1878 senesinde yayınlanan, “Versuch einer naturlichen Anordnung der Spinnen, nebst Bemerkungenzueinzelnen Gattungen” adlı eserinde, Carl Wilhelm Hahn’ın onuruna ithaf ettiği “Hahniidae” adlı örümcek familyasını insanlığa tanıttı. Günümüzde Hahniidae familyası 26 cinse bağlı 241 türle bilinmektedir.

Önemli not: Yukarıda yazdıklarım bir taksonomist olarak benim hissettiklerimdir. Günümüzde neredeyse tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de “Klasik Taksonomi” alanında çalışacak, insanlık tarihi kadar eski ve köklü bu bilim dalına gönül verebilecek talebe bulmak büyük bir sorun haline gelmiştir. Değerli meslektaşlarım ve saygıdeğer hocalarım! Es kaza denk gelirseniz lütfen sizler de bir şeyler yazın bu yazının altına. Belki bir gün kafasında tereddütler olan bir genç okur, ilham alır. Kim bilebilir?

Dün Figen’le özgün ismi “Das Leben der Anderen” olan (Türkçe’ye “Başkalarının Hayatı” olarak çevrildi) filmi izledik. Filmin nihayetinde her ikimizde ıslak gözlerle birbirimize baka kaldık. Hele hele filmin başrol oyuncusu olan “Ulrich Mühe” nin; filmin vizyona girmesinin akabinde mide kanserinden öldüğünü öğrenince hüznümüz bir kat daha arttı.

Film hakkında ayrıntıya girmek istemiyorum. Dileyen daha fazla detaya  buradan ulaşabilir. Benim paylaşmak istediğim bir başka husus var. Filmin sonunda yazar “Georg Dreyman”, Yüzbaşı “Gerd Wiesler” e ithaf ettiği romanının adını “İyi Bir İnsan İçin Sonat” koyuyor. Bu başlık bana bir kaç ay evvel  babamla kafa kafaya verip demlendiğimiz çilingir sofrasında ettiğimiz sohbeti anımsattı. Babam, Almanlar zaman zaman kadehlerini “Dünyadaki tüm iyi insanlar için” diyerek kaldırırlar demişti. Hemen ardından biz de kaldırmıştık kadehlerimizi Dünya’daki tüm iyi insanlar için. İşte o çilingir sofrasından bir görüntü.

Köpek, Türk efsanelerinde ve destanî eserlerinde daha çok It ve Barak, seyrek olarak da It Barak biçiminde kullanılmıştır. Bu kelimelere ilk olarak Oğuz Kağan Destanında rastlanmaktadır. Bilindiği gibi bu destanda Oğuz Kağana düşman olan bir kavmin adı It Barak’tır. Ayrıca, kuzey ve doğu Türklerinin folklorunda da “it başlı sığır ayaklı” bir ulusun varlığına dair bilgiler vardır. Aynı inanışa Moğollarda da rastlanmaktadır. Ebulgazi Bahadır Han, savaş için toplanan Özbeklerden bahsederken “it başlı sığır ayaklı” bir kavimden de söz etmiştir. Altay Türklerinin masallarında ve Kırgız Türklerinin efsanelerinde “kocaları köpek kılığında olan güzel kadınlar ülkesi” ile ilgili bilgiler vardır. Kırgız, Kazak ve Başkurt Türklerindeki bir inanışta, yumurtalarından bir tanesinden köpek yavrusu çıkan bir kuş vardır. Aynı bilgiler Kaşgarlı Mahmut tarafından da verilmektedir (Caferoğlu 1988). Özellikle Barak kelimesinin şahıs adı ve unvan olarak kullanılmış olduğu görülmektedir. İslâm kaynaklarında Sarı Saltuk’un müritlerini Barağım diye çağırdığı yönünde bilgiler vardır. Marco Polo, Barak adını taşıyan bir Moğol şehzadesinden bahsetmektedir. Aynı şekilde Çağatay’ın beylerinden biri de bu adı taşımıştır. Selçuklu vezirlerinden birinin adının da Sadettin Köpek olduğu bilinmektedir (Caferoğlu 1988). Görüldüğü gibi Türk kültüründe ve mitolojisinde köpek zannedildiği gibi olumsuz bir değer taşımamaktadır.

Kaynak (bire bir alıntıdır): Karadoğan, A. 2003. Türk şahıs adlarında hayvan kültü. Milli Folklor. 57: 109-116.

Not: Barak, Türk mitolojisinde; siyah, uzun tüylü ve çok iri bir köpeğin ismidir.

Merhum Nuri bey, aynı zamanda memleketim Alanya’da bulunan Dim Mağarasını, Alanya turizmine kazandıran ekibin içerisinde yer alır. 2003′ün sonbaharında tanışmıştık kendisiyle. Aynı tarihlerde bir kaç kez ard arda bir araya gelmiş, uzun uzun mağaracılıktan konuşmuştuk. O günlerde Dim Mağarasının omurgasılar faunası üzerine bir çalışma yürütüyorduk. Çok yardımcı olmuştu. Sonra bir daha görmek kısmet olmadı kendisini.

Bahsi geçen çalışmamızın makalesi 2008′de yayınlandı. Bir kopyasını yollamıştım, çok sevinmişti. Ben güzel bir insan, iyi bir ağabey olarak tanıdım kendisini. Allah rahmet eylesin. Mekanı cennet, ruhu şad olsun.

Taşatan Yaylası | Alanya | Antalya

Dysderocrates, Dysderidae familyasının hepi topu altı tanecik türü olan bir cinsi. Bu cinse mensup örümcekler Akdeniz havzasında, Balkanlarda dağılım göstermektedirler. Diğer dysderid örümceklere nazaran oldukça iridirler. Türkiye’den bilinen tek türü (ben hiç görmedim) Dysderocrates regina 1988 yılında, Hollanda’lı araknolog Dr. Christa Deeleman-Reinhold tarafından tanımlanmıştır.

Efendim, resimde aksakallı gözlüklü beyin [-ki o tüm zamanların en iyi örümcek bilimcisi (Örümceklerin Efendisi - Lord of the Spiders) Dr. Norman Platnick'dir] karşısında oturan hanımefendi yukarıda adı zikredilen Dr. Christa Deeleman-Reinhold’un ta kendisidir. Bu arada Dysderocrates regina yine Hollanda’lı speleologların (mağara bilimciler) 1987′de Türkiye’de gerçekleştirdikleri arazi çalışmaları esnasında toplanıp yurtdışına götürülmüştür.

Herneyse… 2010. Ocak ayının 9. günü sabahı Ersen beyin erken kalkma güçlüğünden ötürü yola koyulduğumuzda saat 11:00′e geliyordu. Taşatan yaylasına çıkacaktık. Şu günlerde hala yeni bir türünü tanımlamakla meşgul olduğumuz Maimuna cinsi örümcek için fazladan erkek örneğe ihtiyacımız vardı. Geçen sene bölgede yaptığımız arazi çalışmaları esnasında bahsettiğim türe ait bolca dişi örnek bulmuştum lakin erkek sayısı azdı. Ayrıca müstakbel makalemizde kullanılmak üzere kaliteli habitat fotoğrafları gerekiyordu.

Alanya Otogarında, Ersen’in bilet işlerini hallettik önce. Geçen yaz Altuğ’la yana yakıla aradığımız yayla yolunun yeni çıkışını bildiğim için bu kez zorlanmadık. Vurduk yayla yoluna. Altımızdaki araba da iyiydi. Kiralamıştık. Ersen’in emektar Toros’u İzmir’de istirahat halindeydi. Yine geçen yaz, az mı rezil etmişti bizi? Toros dağlarının kuş uçmaz kervan geçmez bir yerinde aks kırmış ↓

Artvin’de durduk yere tekerini patlatmıştı ↑ . Buna rağmen hakkını yememek lazım Türk Zoolojisine sağladığı yararlılıklar saymakla bitmez. Bitemez!

Taşatan yaylasının benim için ayrı bir değeri vardır. Güzelliğine güzeldir ama farklı bir çekiciliğe sahiptir aynı zamanda. Ulaşılması zordur, yolları meşakkatlidir. Adı üzerinde; Taşatan. Hafife alırsanız canınızı acıtması an meselesidir. Barındırdığı kurdu, kuşu; börtü böceği bir yana bırakacak olursak herhalde en çok babam sever Taşatan yaylasını. Yollarını tarif ederken dalar gider, heyecanlanır; çam olur dinelir, kekik olur tüter. Badem ağacına doğru akan kara bir yılandır. Uzun çok uzun yıllar evvel bir arkadaşıyla Hasan ağabeyin alabalık çiftliğinde besledikleri yengeçlere sıra geldiğinde hele… Keyfine diyecek olmaz.

İlk istasyon çalışmamız oldukça verimli geçmişti. Sevmediğimden dolayı eldiven giymemek hususunda direnmiştim. Kurumuş çam pürleri parmak uçlarımı delik deşik etmişti. Canım yanıyordu. Bununla beraber bir dünya erkek Maimuna toplamıştık. Ayrıca ne idüğü belirsiz o an Harpactea zannettiğim (şu an Hygrocrates cinsine ait olduklarını bildiğim) bir kaç canlı Dysderidae örneği de toplamıştım. Ersen bir çam gövdesine işemekle meşgulken, ben sevgili karımı özlediğimi farkettim. Telefon çekmiyordu, hat yoktu. Türksele sövdüm.

Tipik Arazi Çalışması Geyiği
İşeyen Türk Zooloğu

1000 küsür kilometreyi bir kaç örümcek toplamak için tepip, istediğinizi almışsanız şayet keyfinize diyecek olmaz. Avrupalı meslektaşlarımla sık sık yaşadığımız bir tartışma konusudur bu aynı zamanda. Elimde bir örümceğin sadece erkeği vardır, dişisi yoktur ya da tam tersi. Bazen örnek sayısı azdır. Adam misalen Hollandalıdır ya da Makedonyalı. Der ki; git topla canım ne olacak? Kendisi kıç kadar ülkede ikamet eder ve ahkam keser “git topla” diye. Düşünün Artvin’e, Kars’a, Edirne’ye insan ha deyince nasıl gider? Üstelik Türkiye’nin ekonomik ve sosyal şartları altında.

İkinci istasyonumuz birincinin yaklaşık beş kilometre ilerisiydi. Yolda durup elimizi yüzümüzü yıkadık. Soğuk su kevgire dönen parmak uçlarıma iyi geldi.

İkinci İstasyon

Ben çalışmaya başlamadan evvel yolun aşağısına inip (kırmızı çarpı; sarı raptiye Ersen’in çalıştığı ve gps ile koordinat aldığı nokta) bir sigara yaktım. Elim telefonuma gitti. Hâlâ hat yoktu. Bir daha sövdüm. Bu esnada Ersen’in sesini duydum. “Kadir burada öküz gibi dysderidler var” diye bağırıyordu. “De get” dedim kendi kendime. “En büyük Dysdera, o da bir bilemedin bir buçuk santimetre”. Sigaramı bitirip, aspiratörümü boynuma astım. Boş bir tüpe alkol koydum. Gerindim ve zeminde sürünme pozisyonumu aldım.

Şanslı günümdeydim. Kaldırdığım ilk taşın altından dişi bir Chaetopelma çıktı. Onunla uğraştım epeyce. Fotoğrafını çekmeye çalıştım, beceremedim. Bir sonraki taşın altında onu gördüm. Ersen’in “öküz gibi” dediği dysderid örümceği.

Hakikaten öküz gibiydi. Birinci yürüme bacağının femoral dikenleri dikkatimi çekti. Bu özelliği bile onu benim tanıdığım diğer dysderid örümcek cinslerinden ayırmaya yeterliydi. O an emin olamasam da ilk kez bir Dysderocrates gördüğümü düşündüm. Aynından bir kaç örnek daha topladım. Tüm çabalarıma rağmen erkek bulamamıştım. Dua ettim, “umarım Ersen’e denk gelmiştir” diye. Oysa denk gelmemişti ne yazık ki, bunu ancak Ankara’ya dönünce anlayabildim.

İstediğimizden fazlasını elde etmiştik. Manzaranın tadını çıkarta çıkarta dönüş yoluna koyulduk. Bir kaç yerde durup mis gibi çam havasını çektik ciğerlerimize. Ne Ersen İzmir’de bulabilirdi bu havayı, ne ben Ankara’da. Yüce Yaradana dua etmeyi de unutmadım bu arada; “bir kez daha görmeyi napis eyle Taşatanı” diye.

Bu arada bu yazıyı bugün (18 Mart 2010) kaleme almamın iki nedeni var. Birincisi, 95 yıl evvel bugün (18 Mart 1915) canlarını ortaya koyarak emperyalist güçlere geçit vermeyen kahramanlara bu güzel yurdu bize emanet ettikleri için teşekkür etmek. İkincisi ise bugün doğum günü olan sevgili dostum, kardeşim ve meslektaşım Ersen Aydın Yağmur’a yeni yaşında mutluluklar dilemek.

Boğaziçi Uluslararası Mağara Araştırma Derneği; camiadaki kısa adı ile “BUMAD”. Bu arkadaşlar kendilerini şöyle ifade ediyorlar; “2007 yılında kurulan Boğaziçi Uluslararası Mağara Araştırma Derneği (BUMAD),  üyelerinin çoğunluğu 1973 yılından bugüne Boğaziçi Üniversitesi Mağara Araştırma Kulübü (BÜMAK) ile faaliyetlere katılmış, ülke çapında speleoloji bilimine ilgi duyan kişilerin katılımıyla ulusal ve uluslararası mağara araştırma faaliyetleri düzenleyen bir dernektir.”

Çocukluğumu Dünya cenneti Alanya (Antalya)’nın, adam yutan bataklıklarında; bir elinde Jules Verne kitapları, diğer elinde pazar filesinden bozma atrap ile kelebek ve börtü böcek peşinde koşan bir ademoğlu olarak geçirdim. Nereden bilirdim o yıllarda bir ömrün böyle geçeceğini?

Hayal meyal hatırlıyorum ancak Jules Verne, romanlarında sık sık bilimsel cemiyetlerden bahsederdi. Bu cemiyetlerin üyelerini tasvir ederken aniden ciddileşir, ağır ağdalı bir dil kullanmaya başlardı. Çocuk aklı işte veyahut benim süslü hayal dünyam… Böylesi saygın bilimsel cemiyetlerin, saygıdeğer üyeleri yerine koyardım kendimi. Bilimsel keşifler peşinde koşar; dağlar denizler aşardım. Sonunda düştüğüm hep bir lağım çukuru olurdu… Eve dönüşlerde anneciğimden yediğim tokyolar* da cabası.

90′lı yıllar. Ankara. Toy bir doğa bilimciyim. Sevgili Murat Bilecenoğlu ile Sualtı Araştırmaları Derneği (SAD)’nin, o dönem Emek’teki dernek binasına giderdik. Saygı ve hayranlıkla izlerdim, uzaktan uzağa Gökhan Türe ağabeyi. O Kaptan Grant olurdu, karşısındaki takım elbiseli muhatabı coğrafyacı Paganel.

Sene 2004. İlk ayları. Niğde’deyim. Biyoloji bölümünde bir oda. Gecenin bir yarısı. Açım, üşümüşüm. Sigaram da yok. Çay mı? Hayal ülkesindeki nehrin diğer adı. Hangi vesile ile bilmiyorum ama Bümak’ın ağ sayfasında geziniyorum. Her halde o gece okumuştum Fatih Altaylı’nın, merhum “Mehmet Ali Özel” hakkında Hürriyet gazetesinde yayınlanan yazısını. İçimde merhuma ve Bümak üyelerine dair derin bir saygı uyanmıştı. Onlar bir anda çocukluğumun en saygıdeğer kahramanları oluvermişlerdi. Bilinmeyeni keşfedip insanlığa tanıtabilme arzusu ile kendi canlarını feda edebilecek kadar asildiler. Ve o soğuk Niğde gecesinde dua etmiştim yüce yaradana; “bir gün bu insanlarla yolumu kesiştir” diye.

Yıllar sonra duam kabul oldu; yollar kesişti, gönüller bir oldu. Güzel şeylerin altına imza atıldı, elele, emekle. İleride yapılacak büyük işlerin mayası çalındı. Ve bugün bir e-posta düştü bilgisayarıma. E-postada, o kahramanlardan bir tanesi diyordu ki bana; “sen artık bizim cemiyetimizin onursal üyesisin…”

Onursal Üye. Yani varlığım onlara onur verecekmiş. Estağfurullah! O büyük onur bana ait. Şeref duydum.

* Tokyo: 1980′li yıllarda çok yaygın olarak kullanılan beyaz plastikten imal edilen terlik.

Bir tanem, canım sevgilim, aşkım benim.

Yeni yılın ilk yazısını senin için yazmak istedim…

Öncelikle,

Bana.

Bize.

Dost ve çıktılarına.

Akreplerime.

Örümceklerime.

Hamam böceklerime.

Mematiye.

Kurtlarıma.

Katlandığın ve ayırım yapmaksınız bizleri çok sevdiğin için teşekkür ederim.

Seni Çok Seviyorum

Gezici Kitap

Sanal alemdeki yararlı projelere her gün yenileri ekleniyor. Kitap takas sitesi olan Gezicikitap.com da onlardan bir tanesi. Site yöneticileri projelerini şöyle anlatıyorlar.

Tamamen ücretsiz hizmet sunacak olan site, üyenin kayıt olması ve kitaplığını oluşturmasıyla hizmetine başlıyor. Sisteme eklediğiniz her kitap için, vitrinde bulunan kitaplardan herhangi birisine talep yapabiliyorsunuz. Karşıdaki kullanıcı bu işlemi onayladığında, siz kitabınızı o kullanıcıya, o da size ulaştırıyor. Anlaşmalı olduğumuz bir kargo firması yok ancak PTT Kargo, Türkiye’nin her yerine sadece 3 YTL’ye taşıma yapıyor ve öneriyoruz.

Kitap okumama nedeni olarak “Zamanım yok” bahanesini öne sürmeyen ancak kitaplara ulaşmakta güçlük çeken kişilerin sorununu da bu şekilde çözeceğimize inanıyoruz.

Hem ucuz, hem de dev bir kitaplık. Yeni, eski aranan tüm kitapları bulabileceğiniz bu platform, Türkiye’nin en büyük kitaplığı olmaya aday. Ve okuduğunuz kitaplar için diyoruz ki: Sahiplenme, paylaş!

Gezicikitap.com’u ziyaret etmek için lütfen tıklayınız.

Şimdi sorabilirsiniz, “Doğa Tarihi ile Mohaç Meydan Savaşının ne alakası var?” diye. Yok elbette. Varsa da ben bilmiyorum.

Her neyse, gelelim sadede. İsmim “Boğaç” olduğu ve zannedersem çağrıştırdığından dolayı da, geçmişte bir çok insan tarafından “Mohaç” olarak çağrıldım. Fakat hiç bir zaman, gün gelip birilerinin Mohaç Meydan Savaşını, Boğaç Meydan Savaşı olarak algılayabileceğini düşünmedim. Oysa güzel yurdumda meğer böyleleri de varmış. İspatı aşağıda; Doğa Tarihi.Net’in istatistik bilgilerinden.

Evlerini bir kedi ve köpekle paylaşan bir aile olarak; yaşadığımız muhitteki diğer insanların gezdirmeye çıkarttıklarında köpeklerinin dışkılarını toplamamalarını oldum olası yadırgamışızdır. Hele hele iri ırk köpeklerini dışkıları hem görsel açıdan, hemde çevre sağlığı açısından rahatsız edici. Bu konuda ne yazık ki insanlarımız kadar belediyelerimiz de duyarsızlar; umarsızlar.

Oysa bugün okuduğum bir haberde bakın İsrailler köpek dışkısı sorununu nasıl çözmüşler. Son derece mantıklı ve kesin bir çözüm bence.

“Tel Aviv’de köpek sahipleri köpeklerinden DNA alınması için mecbur tutuldular. Sokaklardaki köpek dışkısı sorununu önlemek için; köpek sahipleri köpeklerinin DNA sını aldırmak zorunda. Böylelikle sokakta bulunan bir dışkının hangi köpeğe ait olduğu tespit edilebilecek ve sahibi cezalandırılacak.”

Elbette ilkokul çağına gelene kadar çocukların nüfus kayıtlarının yapılmadığı; dahası yine belediyelerin duyarsız ve umarsızlıklarından dolayı hâlâ sokak köpeği ve kuduz sorunları olan bir ülkede böylesi bir uygulamayı beklemek zor. Ama fikir verici, bu yüzden de paylaşmaya değer.

Bir kaç gün evvel; Figen’le birlikte Afgan yazar Khaled Hosseini nin aynı adlı romanından uyarlanan “The Kite Runner-Uçurtma Avcısı” filmini izledik. Film hakkında sinema eleştirmenlerinin dedikleri umurumda değil; benim ömrüm boyunca izlediğim en güzel filmlerden birisiydi.

Uçurtma, ne güzel bir oyuncaktır. Çocuk yüreklerin, kuş olup uçmak özentisidir; meleklere ulaşma çabasıdır. Biz uçurtmaya, uçurtma demezdik çocukluğumuzun Alanya’sında. Uçurtmaya, Kargılı derdik. Buna sebep, o gökyüzü sevdamızı en sağlam, en düz, rüzgara asla boyun eğmeyen, eğilen ancak kırılmayan kargılardan imal edişimizdi. Çıta bulmak zordu. Zaten çıta, kargı kadar sağlam da değildi.

Kargılar, babalarımızdan sakladığımız çakılarla kesilir; düzleştirilip, eşitlenirdi. Ardından üçü çatılıp, ortadan bağlanır ve muz ipi ile düzgün bir altıgen elde edilirdi. Bu altıgen daha sonra muz kağıdı ile kaplanır, denge noktası tespit edilip istenilen uzunlukta bir makaraya bağlanırdı. Kuyruğu ve arzuya göre kargılının zülüfleri en son takılır ve uygun rüzgarı bulmak ümidi ile trataya (Damlataş mağarası civarı) doğru yollanılırdı. Hasılı kelâm kargılı, masal diyarı Alanya’nın hafızamda yer alan en güzel, en anlamlı çocuk masalıydı.

Hakkari’nin Şemdinli İlçesi’nin Irak sınırındaki Aktütün Jandarma Sınır Karakolu’na düzenlenen saldırıda 15 askerimiz şehit oldu. Ulusumuzun başı sağ olsun. Şehit olan askerlerimizin ailelerine sabır dilemekten başka elimden bir şey gelmiyor ne yazık ki.

Uyandığımdan beri haber bültenlerini dinliyorum. Devlet büyükleri yapacağız, edeceğiz, yanlarına bırakmayacağız diyorlar. Hep diyorlar. Hep diyorlar. Hep diyorlar. Biz bunları çok dinledik. Çok dinledik.