Bugün Türkiye’nin önde gelen haber portallarından bir tanesinde şöyle bir başlık vardı: “Udumbara çiçeği Elazığ’da görüntülendi”. İnsan yüzlü örümcek saçmalıklarının sözde en güvenilir haber sayfalarında okuyucu bulduğu bir ülkede böylesi bir habere rastlamak şaşırtmadı beni.

Zaten ağda şöyle bir araştırma yapınca daha evvel de Udumbara çiçeğine dair yapılmış bazı haberlere rastladım. Hatta bir keresinde Bolu’da bir vatandaşa denk geliyor. Vatandaşımız Udumbara çiçeğinin üzerinde açtığı elmayı Abant İzzet Baysal Üniversitesi Biyoloji bölümüne götürüyor. Bölümde bir meslektaşımız elma üzerindeki bitkiyi Udumbara çiçeği olarak teşhis ediyor. Şahsen bu olayın gerçekleşmiş olabileceğine inanmak istemiyorum.

Herneyse nedir bu efsanelere konu olan Udumbara çiçeği? Udumbara çiçekleri olarak adlandırılan bu doğa harikası yapılar aslında böcek yumurtalarından başka bir şey değildir. Yumurtaların sahipleri Neuroptera takımından, Chrysopidae familyasına mensupturlar.

İlgi duyanlar familya ismini arama motorlarında taratacak olurlarsa Udumbara çiçeğine ve bu çiçeğin ekicisine ait bir çok fotoğrafı ağ üzerinde görebilirler.

Click here to view the embedded video.

Click here to view the embedded video.

Click here to view the embedded video.

Click here to view the embedded video.

Galeodes caspius türü böğünün (Arachnida; Solifugae) çiftleşme görüntüleri araknolog Alexander Gromov tarafından Orta Kazakistan’da çekilmis ve Russian Arachnology grubunda paylaşılmıştır.

90′lı yılların Ankara’sında, yüreğimde her an büyüttüğüm Akdeniz ve Alanya hasretini bastırmanın yegane yolu, Hidrobiyoloji laboratuvarında üzerimize zimmetlenen 30′a yakın akvaryumun bakımını yapmaktı. Akvaryum tankının içerisinde umarsız gezinen Neon sürüleri, karanlık mavilikleri ışıldatan kolyoz alaylarını anımsatırdı, tersane açıklarında, gavur limanında. Ağızında yavruları, bir taşın ardına sığınıp sabırla imtihan olanı anamı; bilgece tavırlarıyla dolananı babamı hatırlatırdı. Hani kimileri yükler ya bir kuşun kanadına umutlarını, sevdalarını; ben de minicik, rengarenk balıkların yüzgecine yüklemiştim o yıllarda en insanca duygularımı, hasretlerimi. İşte o günden bugüne hep sevmişimdir akvaryumları, akvaryum balıklarını.

Tenebrio molitor
Un Kurdu

Efendim, yukarıda zikrettiğim yıllarda akvaryum balıklarımızın canlı yem ihtiyacı için genellikle Ulus’taki Akvaryumcular Çarşısına gidip, Tubifex kurdu satın alırdık. Laboratuvara getirdiğimiz Tubifex kurtlarını, mide muhteviyatlarını boşaltmaları için uzunca bir süre akar su altında bekletir, ardından yedirirdik balıklarımıza. Küçük çaplı bu sterilizasyon ve temizlik bile bazen zararlı organizmaların balıklarımıza sirayetini engelleyemezdi.

Son yıllarda ülkemizde farklı türlerde canlı yemler satılmaya ve kullanılmaya başlandı. Bunlardan bir tanesi de bilimsel adı Tenebrio molitor olan Un Kurdu. Gerçi un kurtları canlı yem olarak daha ziyade sürüngen ve araknid (akrep, tarantula vs.) besleyenler arasında popülerler ancak akvaryum balıkları tarafından da iştahla tüketildiklerine dair şahsi gözlemlerim mevcut. Üstelik bakımları esnasında un, kepek, bira mayası, kuru kedi maması, yulaf gibi protein içerikleri yüksek, sıhhi ve balıklara zarar verebilecek organizmalar bakımından steril yataklıklar kullanıldığından dolayı hem çok besleyiciler; hem de nasıl bir ortamda gelişip beslendiklerini gördüğünüz için içiniz rahat, gönül ferahlığıyla besleyebiliyorsunuz balıklarınızı.

Un kurtları larva dönemlerinden, pupa evresine girinceye kadar tüm holometabol böcekler gibi sık sık deri değiştiriyorlar. Bu deri artıkları yataklıklarının içerisinde birikiyor. Ben bu artıkları da toplayıp, kuru yem olarak balıklarıma veriyorum. Tıpkı canlıları gibi, bu artık derileri de severek yiyorlar.

Deri Artıkları

Ancak burada dikkat edilmesi gereken husus, deri artıklarının yem olarak kullanılmalarından evvel un gibi yataklık malzemelerinden tamamen arındırılması. Aksi taktirde akvaryum suyuna un karıştırabilirsiniz. Bunu gerçekleştirmenin en etkili ve pratik yolu ise, deri artıklarını ince göz açıklığına sahip bir süzgeçle kuvvetlice elemek. Un kurtlarının temini ve bakımına dair ayrıntılı bilgiye buradan ulaşabilir, aşağıdaki video sayesinde de parmak uçlarımı ölçek alıp Un kurtlarının boyları hakkında fikir sahibi olabilirsiniz (gerçi larva dönemleri esnasında sürekli boyutları değişiyor. Bu yüzden farklı boyuttaki balıklar için, farklı boyutlarda un kurtları kullanılabilir).

Click here to view the embedded video.

Nephila pilipes

Yaklaşık bir ay evvel, basında “Kuş Yiyen Örümcekler” başlığıyla bir haber yayınladı. Haberin içeriği; Avustralya’da, ağına takılan kuşu yiyen bir örümceğin fotoğrafı ile alakalıydı. Her zaman olduğu gibi, bilhassa omurgasız hayvanlar konusunda cehalet kusan basınımız haberi bir korku filmine aitmişcesine dehşet senaryosu haline getirip servis ettiler halkımıza. Başlığa bakar mısınız? “Kuş Yiyen Canavar Örümcek”.

Efendim, haberde geçen örümcek Nephilidae familyasından Nephila pilipes türüne aittir. İlk kez 1793 senesinde Danimarka’lı doğa bilimci Johan Christian Fabricius tarafından tanımlanmıştır. Japonya, Çin, Tayvan, Singapur, Myammar, Sri Lanka, Hindistan, Papua Yeni Gine ve Avustralya’da dağılım gösteren bu tür, Golden Orb-Web Spider (Altın Küre-Ağ Örümceği) ya da Giant Wood Spider (Dev Orman Örümceği) adıyla da tanınır. Habitat olarak genellikle ormanlık alanları tercih eden Nephila pilipes in erkek ve dişi bireyleri arasındaki boy farkı dikkat çekicidir. Dişiler 30-60 mm. boyunda olabilirlerken, erkekler ise en fazla 5-6 mm. boyundadırlar. Biz bu olaya Biyolojide “Eşeysel Dimorfizm” diyoruz. Yani erkek ve dişi arasındaki yapısal farklılıklar.

Nephila pilipes e “Dev Orman Örümceği” denmesinin sebebi büyük olasılıkla, en fazla 60 mm. olabilen gövde boyundan ziyade, 200 mm. civarına ulaşabilen bacaklar arası mesafedir. Sinekler, kelebekler, kınkanatlılar başlıca menülerini oluşturur. Ağlarına takılı kalan bilhassa iri boylu kınkanatlı artıklarını yemeye gelen  kuşları da avladıkları bilinmektedir.

Dişiler son derece kuvvetli ve geniş ağ örerler. Avustralya’nın, Queensland eyaletindeki Dunk adasında yaşamış olan İngiliz doğa bilimci “Edmund James Bankfield” 1918 senesinde kaleme aldığı “My Tropic Days” adlı eserinde, bazı yerel balıkçıların Nephila pilipes in ağını kullanarak balık avladıklarını rapor etmiştir.

Son olarak, örümceklerin ağlarına takılan bir kuşu yemesinin (kaldı ki o kuş minik bir kuş, Deve Kuşu ya da Albatros değil) onları canavar yapmayacağını vurgulamak isterim.

Leucauge decorata (Blackwall, 1864)

Yahoo da “SpiderIndia” adında bir e-posta grubu var. Fazla e-posta gelmeyen kaliteli bir grup. Genellikle Hindistan’lı doğa fotoğrafçıları, çektikleri örümcek resimlerini bu gruba yollayıp, uzmanlarına teşhis ettiriyorlar. Yukarıdaki resim de bu gruba gelmişti bir ara.

Zaman zaman olağan üstü güzellikte örümcek resimleri geliyor. Meraklı arkadaşlara tavsiye ederim. Gruba üyelik için lütfen tıklayınız…

İmparator Akrep

Afrika’nın (Senegal, Kongo, Gabon) yerli akrep türlerinden olan İmparator Akrep Pandinus imperator, 20 cm. e ulaşan boyuyla Dünya’nın en uzun boylu akrebi olarak bilinse de, 23 cm. lik boyuyla bu rekor Heterometrus swammerdami ye aittir. Doğadaki yaşam süreleri hakkında net bir bilgi bulunmamakla birlikte, teraryumda bakılan bazı örneklerin sekiz yıla kadar yaşabildikleri rapor edilmiştir. Bu sürenin doğal şartlar altında kısalabileceğini düşünmek olağandır.

Doğal ortamlarında temel besinleri termitlerdir. Genellikle yuvalarını da termit yuvalarına ya da onların yakınına yaparlar. Kazıcı akreplerdir; taş ve çürümüş ağaç kütüklerinin altında kazdıkları yuvalarda da yaşadıkları rapor edilmiştir. İmparator Akrepler de, akreplerin bir çoğu gibi ürkek, çekingen ve münzevi canlılardır; yuvalarını çoğunlukla avlanmak için terk ederler. Zehirli iğneleri ve kuvvetli kıskaçlarının bulunmasına rağmen saldırgan oldukları söylenemez. Çok nadir olarak sokar ya da kıskaçlarıyla denk getirdikleri organı sıkıştırırlar. Bu olaylar da genellikle dişilerin hamile ya da bebekli oldukları döneme denk gelir.

Doğada İmparator Akrepler, bir çok canlının menüsünde yer alır. Diğer akrepler, örümcekler, parazit arı ve sinekler, kuşlar, sürüngen ve amfibiler; maymun, firavun fareleri ve çeşitli kemirgenler başlıca avcıları arasındadır.

Blaberus parabolicus

Evde hamam böceği beslenir mi? Elbette beslenir. Hele hele beslediğiniz, egzotik bir türüyse hamam böceklerinin, keyfine doyum olmaz. İşte bu egzotik hamam böceği türlerinden bir tanesi; Blaberus parabolicus yani Siyah Kafalı Hamam Böceği.

Anavatanları Peru. 5-6 cm. ye kadar büyüyebiliyorlar. Blaberus cinsinin diğer bir türü olan Blaberus giganteus kadar boyca uzamasalar da, ağırlık bakımından onları aratmıyorlar. Davranışlarını izlemeye doyum olmuyor.

Resimde görülen madeni para 1 YTL’dir

Sosyal hayvanlar olduklarından dolayı genellikle toplu olarak hareket ediyorlar. Erkek ve dişiler çift oluşturuyor. Zaman zaman dişilerin paylaşımı ve kur davranışları esnasında erkekler arasında sert kavgalar oluyor. Bu arada bu türün erkek ve dişilerinde eşeysel dimorfizm yok. Yani erkek ve dişinin vücut yapıları benzer. İlgili olanlar bilirler, bazı hamam böceği türlerinde erkeklerin kanatları varken, dişilerde kanatlar kısa kalmışlardır.

Tırmanamıyorlar. Kanatları olmasına rağmen uçamıyorlar da. Benim gözlemlediğim kadarıyla özellikle erkekler kanatlarını, kısa mesafe deparlarda hızlanmak için kullanıyorlar. Eşeyler arasında dimorfizm olmadığından dolayı, eşey ayırımı ovipozitörün durumuna göre yapılıyor.

Yem konusunda kesinlikle müşkülpesent değiller. Ben temel besin olarak, genellikle inceltilmiş kuru kedi maması kullanıyorum. Hemen her türlü meyveyi severek yiyorlar. Ancak muza ve karpuza bayılıyorlar. Bunların yanında bayat ekmek parçaları, yulaf ezmesi, kepek, irmik sevdikleri yiyeceklerin arasında. Dikkat edilmesi gereken nokta, koloninin büyüklüğüne göre yiyeceğin günlük verilmesi. Kuru besinler nispeten iki-üç gün kalabilseler de, meyveler çok çabuk bozulup, küflenebiliyorlar. Bu da ciddi sağlık sorunlarına hatta koloninin çökmesine neden olabiliyor.

Nem-ısı ayarı çok önemli. Sıcaklık 30°C civarında, nem ise %70-80 arasında sabitlenmeli. Kış aylarında, sürüngen ve tarantula besleyenlerin aşina oldukları ısı pedi kullanmakta fayda var. Zemin malzemesi olarak ben Hindistan cevizi lifi bulamadığımdan dolayı torf kullanıyorum. Hindistan cevizi lifi en makbul zemin malzemesi olmakla birlikte, torf, saman, kağıt da kullanılabilir. Vivaryum içerisinde saklanmaları için kütük benzeri malzemelerin olması faydalı; ayrıca koloninin nüfusu arttıkca zemin malzemesi azaltılıp yumurta viyolünden oluşan sığınaklar da sağlanabilir.

Blaberus parabolicus nispeten uzun ömürlü bir hamam böceği. Anne tarafından canlı doğurulan yavrular, 3-4 ay içerisinde erginleşip, 12-24 ay kadar yaşayabiliyorlar. Henüz ülkemizde pet hayvanı olarak kabul görmedikleri için, ticareti yapılmıyor. En azından ben rastlamadım; ancak Avrupa ülkelerinde 10 bireyden oluşan minik bir koloniyi 15-20 Amerikan dolarına satın alabilmeniz mümkün.

Siyah Kafalı Hamam Böcekleri canlı yem olarak da kullanılabilirler. Erginleri iri boylu tarantula, akrep, Agama ve yılanların beslenmesinde son derece makbul. Ancak benim gönlüm bu tip egzotik hamam böceklerinin ilk ve orta öğretimde, Fen Bilgisi ve Biyoloji derslerinde öğrencilere tanıtılması ve hatta beslenmeye teşvik edilmelerinden yana. Zira böceklerin iğrenç yaratıklar olarak bilindiği bir toplumda, hayvan sevgisiyle birlikte genç beyinlerin bu canlılardan öğrenecekleri bir çok şeyin olabileceğine inanıyorum; sosyalleşmek, kardeşçe yaşamak ve bir toplum olabilmeyi başarabilmek gibi.

Benim güzel Alanyam bu seferde, mayo yasağı ile gündemde. Gerçi olup biten, alınan bir karar yok şu ana kadar, sadece (beğenelim ya da beğenmeyelim) bir fikir beyan edilmiş.

Efendim hadise kısaca şu; DP’li Belediye Meclis Üyesi Hilmi Arıkan, son aylarda Alanya’da ahlâki bir erozyon yaşandığını, vatandaşların da bu durumdan son derece rahatsız olduğunu, Ramazan ayında turistlerin mayolarla sokakta dolaşmasının vatandaşları rahatsız ettiğini söylüyor ve devam ediyor, “Turistler neredeyse vücudunun tamamını açıkta bırakan kıyafetlerle cadde, sokak, ana yol, çarşı ve pazarda pervasızca dolaşmaktadır. Turistler uyarılabilir. Bilindiği gibi belediyelerin, halkın huzur ve refahını temin etme konusunda önemli görevleri vardır”

Sayın Arıkan’ın bu fikrine istinaden, AKP’Lİ Şükrü Sadullahoğlu ise “Mayosu 20 santim olan bir kadın turisti sokakta yürürken gördüm. Niçin böyle dolaştığını sorunca, bu konuda uyarılmadığını söyledi. Demek ki uyarılsalar böyle dolaşmayacaklar” diyor.

Bir bir daha ikidir. Ucuz turizm hizmeti beraberinde kalitesiz turisti getirir. Hele hele bu kalitesiz turist; eğitimsiz, cahil işgücü ve patron egemen müesseselerle buluşunca ortaya tümden bir kepazelik çıkar. Yıllar var, Alanya’ya gelen turistler şehir içerisinde hemen her haltı yerler. Kendi ülkelerinde yapamayacakları, yapmaya cesaret dahi edemeyecekleri eylemleri fütursuzca sergilerler. Hiç kimse, şirin görünmek adına onlara müdahale etmez. Edemez demiyorum, etmez.

Alanya Belediyesi meclis üyelerinin endişelerine ben bir Alanyalı olarak katılmıyorum. Daha doğrusu bu yaklaşımlarını kesinlikle samimi bulmuyorum. Peki neden?

Efendim, sayın Arıkan son aylarda Alanya’da yaşanan ahlâki erozyondan bahsetmiş. Acaba kendisi, Alanya’da yaşamıyor mu? Bu ahlâki erozyon son aylarda mı başladı? Benim bildiğim, Alanya sahip olduğu ahlâki değerleri, doğaya ve insana özgü güzelliklerini yitireli çok oluyor. Alanya’nın önde gelenleri, büyükleri turizm adlı kumarda kaybettiler sahip olduğumuz hemen her şeyi Alanya ve insanlık adına.

Sayın Arıkan; babamın dükkân sahibi, Allah rahmet eylesin Hacıkadiroğullarındandı. Ağaydı. Ben onu bir kez bile görmedim dükkânımızın önünden geçerken. Kirasını ödeyemeyenler, geciktirenler utanıp sıkılmasınlar diye semtimize uğramazdı. Şimdilerde Alanya’da kim kime bu hoşgörüyü gösteriyor? Hangi dükkân sahibi…

Ben üniversite tahsilimi Alanya’lı Mimar Mehmet Özcan’ın sayesinde tamamlayabildim. Onun maddi ve manevi destekleriyle. Beni okutan Mehmet Özcan’ın maddi gücü değildi sayın Arıkan, Alanyalıların gönül zenginliğiydi.

Sonra Dimçayımız vardı belki hatırlarsınız sayın Arıkan; cennet bahçelerine özenip yaratmıştı ulu yaradan onu. Çamlarla bezeli kalemiz. Halk plajımız, Tepe mahallemiz, Tratamız vardı.  Kuyular önündeki ulu çınarımız, iskelemiz vardı yahu, iskelemiz. Hani yaz akşamlarında tüm Alanya’lı ailelerin gezintiye çıktıkları. Bamyacıdan, Çamlıcadan alınan dondurmaların; okul çocuklarının harçlıklarını çıkartabilmek için sattıkları, buzlu mantiriçlerin yenildiği, böcü bokuyla yakalanan minanurların sevincine gark olduğumuz İskelemiz. Turizm adına, o bile Alanya’lılardan çalındı.

Yukarıda yazdıklarım Alanya’nın sahip olduğu güzelliklerden sadece bir kaç tanesiydi. Bunlar gibi onbinlerce değerimiz erozyona uğrarken aklınız neredeydi sayın Arıkan? Alanya karış karış Almanlara satılırken; kamuya ve vatana ait tüm doğal güzellikler turizm adına harcanırken sizler neredeydiniz? Damlataşta dedelerimizin, ninelerimizin mezarlıkları taş duvarlarla çevrilip; bir duadan, yoksul bir fatihadan alıkonulacakları düşünülmediği günlerde siz ve ahlâk anlayışınız neredeydi?

Son sözüm; Alanya’nın sorunu sizlersiniz, turistlerin mabadı değil. Onun değerlerine ve aziz hatırasına sahip çıkmayanlar, çıkamayanlar. Sizler…

Hatırlatma: Ahlâk, bireyin hayatının gayesinin ne olması gerektiğini tayin eden, bu gayeye erişmek için nasıl bir seyir tutturması gerektiğini gösteren, faaliyetleri sırasında yapmak zorunda kalacağı tercihlerde kendisine rehberlik edecek değerler hiyerarşisini ve prensipleri nasıl elde edeceğini gösteren bir sistemdir.

Not: İlk iki paragrafta yer alan ve ilgili habere ait bilgiler, Yeni Alanya Gazetesi ağ sayfasından alınmıştır.

Tribolium sp. (Un Biti)

Bencileyin evini bin bir nevi börtü böcek ile paylaşan; eklem bacaklı dostlarının, bilhassa kış aylarında en büyük sıkıntıları, canlı yem bulabilmektir. Malum kış aylarında, soğukların başlayıp, tabiat ananın uykuya geçmesiyle, diğer canlılar gibi bizim haşerat tayfası da; bahar, güzel ve ılık yüzünü gösterinceye kadar elden ayaktan çekilmektedir. Bu durum haliyle evdeki akrep, tarantula gibi dostların aç ve mahzun kalmasına sebep olup, iç huzurumuzu bozmakta ve onlar gibi bizleri de mutsuz edebilmektedir.

Sevgili Can Rıza Tabur, Murat Şahingöz ve Emre Önem’in büyük özverilerle bugüne taşıdıkları “tarantulam.com” sitesi sayesinde Türkiye’de eklem bacaklı dostlar popülerlik kazandı; bu durum, eklem bacaklıları pet hayvanı olarak besleyenlere yönelik hizmetlerin ivmelenmesine de neden oldu. Bunun en bariz örneklerinden bir tanesi canlı yem ticareti yapan bir internet sitesinin (CanlıYemci.Com) yakın zamanda faaliyete geçmesidir. Bknz…

Herneyse, bu kadar laf kalabalığı yeter zannedersem. Araknidler içerisinde beslenmesi en zahmetli olanlar, hemen hemen tüm canlı gruplarında olduğu gibi spiderling olarak adlandırdığımız tarantula yavruları ve birinci kabuk değişimini tamamlayıp, annelerini terketme eğiliminde olan akrepciklerdir. Yani bebekler.

Tarantula Yavruları

Bebek tarantulalara ilk kez sahip olduğum dönemlerde,  onlara zarar verebilme ihtimallerini göz önüne alarak un kurtlarını (Tenebrio molitor) besin olarak hiç tercih etmedim. Ki un kurtlarını bugün bile, ergin tarantulalarımın beslenmesinde zorunlu kalmadıkça kullanmıyorum. O günlerde bebeklerin beslenmesinde gözdem Meyve Sinekleri (Drosophila sp. Benim kültürüm Drosophila hydei‘den oluşuyordu) idi. Lakin onları birer birer toplamak, zaptetmek, uçmalarını engelleyebilmek adına şekilden şekile girmek bir zulümdü. Elbette kanatsız, mutant meyve sineklerini yem yapmak çok daha kolay olacaktı ancak bende kültürleri yoktu; temin edememiştim.

Bir kaç ay evvel, değerli arkadaşım Veteriner hekim İlkay Demirhan beyefendi, bana bir film kabı içerisinde bir miktar Tribolium sp. hediye etti. Anladığım kadarıyla İlkay beyin  verdiği mini kültür, ülkemizde yaygın olan her iki Tribolium türünü birden içeriyordu; Tribolium castaneum ve Tribolium confusum.

Tribolium cinsi minik böcekler; Insecta (Böcekler) sınıfının, Coleoptera (Kınkanatlılar) takımının, Tenebrionidae ailesine mensuplar ve ambar zararlıları olarak tanınıyorlar. Larva ve ergin boyları 5 milimetreye kadar ulaşabiliyor. Ambarlarda muhafaza edilen un, kepek, irmik, hububat, çikolata, baharat, kuru meyve ve baklagillere zarar verip ekonomik kayba neden oluyorlar. Erginlerin ortalama ömürleri bir yıl, üç-dört yıla kadar da yaşayabildikleri bazı literatürlerde kayıt altına alınmış. Ergin dişi yaşam döngüsü esnasında 300-400 yumurta bırakabiliyor. Genellikle diğer zararlılar tarafından zedelenmiş hububatta veya kırılmış danelerde zararlı olurlar. Tüneller açtıkları için undaki bulaşığı kolayca farkedilebiliyor ve çok ağır bulaşmalarda ortamda belirgin bir asit kokusu oluşur. (Bu paragraf için kaynak bknz…)

Tribolium larvası

Evde bir kültür halinde beslenmeleri son derece basit. Benim kişisel gözlemim, Tenebrio molitor gibi müşkülpesent olmadıkları yönünde. En güzel yanları ise kısa zamanda çok sayıda üremeleri. Kültürünüzü oluşturmak için Ziraat fakültelerine, Tarım İl Müdürlüklerine ya da Biyoloji bölümlerine müracaat edebilir, ilgili uzmanlardan yardım isteyebilirsiniz. CanlıYemci.Com’da da satışı yapılıyor zannedersem. Olmadı Araknoloji Derneğine makbuz karşılığı yapacağınız küçük bir bağış ile sağlam bir kültür oluşturmanıza yetecek kadar bireyi ben de yollayabilirim.

Yataklık olarak kepek, yulaf ezmesi, maya ve bayat ekmek ideal. Arada yıkanmış bir patatesi çok ince, cips gibi doğrayıp yataklığa atarsanız şayet bundan çok hoşnut kalıyorlar. Havuç da olabilir, yeterki güzelce yıkanmış olsunlar. En az iki ayda bir, kültür kabında bulunan yumurtaları heba etmek uğruna, tüm yataklığı yenilemek, larvaların besin değerlerinin yüksekliği bakımından faydalı olacaktır.

Unutmadan ilave etmek isterim; Tribolium larva ve erginlerini akvaryum balıklarının da severek yiyeceklerine eminim.

Not: Metin içerisinde yer alan resimler, sahibinin izni alınmadan, kaynak gösterilerek dahi kullanılamaz.

Akrepler Uçar mı?

Kuşlar uçar, Kelebekler, Yarasalar… Hatta Necla Demir hocanın İhtiyoloji kitabından hatırladığım kadarıyla bazı balık türleri de göğüs adalelerini kasıp gevşeterek uçma benzeri bir eylem gerçekleştirebiliyordu. Peki ya akrepler uçar mı?

Ben bu savı henüz çok yeni duydum. Ersen söyledi. Anadolu’da böylesi bir inanış varmış.  İlginç. Milli Eğitimimiz Biyoloji eğitimine gereken önemi vermemeye devam ededursun, acaba daha ne tip saçmalıklar duyacağız 21. yüzyıl Türkiye’sinde doğaya dair.

Elbette uçamaz akrepler; lacivert gecelerin bilge baykuşları, iki mavinin beyaz müjdecileri martılar gibi. Onlar, renkli kanatları ve masmavi gövdeleriyle dere boylarında süzülen yusufçuklara özenirler belkide; ama uçamazlar.

Peki Anadolu’da, akreplerin uçuyor olabileceğine dair bir savın oluşmasına sebep olan şey nedir? Bunun için herhangi bir akrebin vücudunun, alttan görüntüsüne bakmak kâfi olacaktır.

Androctonus crassicauda‘da vücudun alttan görünümü

Sternum (a), genital operkulum (b) ve tarak organı (c)

Yukarıdaki resimde görüldüğü gibi, akrep vücudunun alt tarafında tarak organı adını verdiğimiz; rengi, uzunluğu, şekli, üzerindeki dişlerin sayısı v.s. türlere göre değişiklik gösteren ve göreceli olarak kuş kanadını anımsatan son derece hassas bir duyu organı vardır. Bilhassa boyca iri türlerde, tarak organı da vücuda orantılı olarak büyük ve belirgindir. Kuvvetle muhtemel Anadolu’da kimileri, bu yapıyı kanat olarak algılayıp, akreplerin uçabileceği savını ortaya atmış olabilir. Oysa doğayı ve barındırdığı canlıları, bilgelikle gözlemleyip, onlarla dostça yaşamayı sosyo-kültürel evrimleri süresince öğrenen Toros yörüklerimiz; akreplerin tarak organlarını rahatsız ettiklerini bildiklerinden dolayı çadırlarının girişine, korunmak amacıyla kıl keçe sererler.

Ne güzel değil mi?

Chaetopelma olivaceum

(Anadolu Tarantulası)

Türkiye’de tarantula var mı?

Araknoloji Derneğinin e-posta adresine, sıkça gelir bu soruyu barındıran merak ve biraz ürküntü yüklü mesajlar.

Türkiye’de tarantula var mı?

1993′ün yazı. Alanya’da, Dim Çayındayız. İki kafadar, iki maceraperest, iki idealist doğa bilimci. Murat Bilecenoğlu ve ben; Kadir Boğaç Kunt. Zaman içerisinde Ankara Üniversitesi, Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümünün müzesinde çürümeleri için örnek topluyoruz.

Öğle üzeri. Yorulmuşuz. Murat ekşitiyor yüzünü; “Ortak, ben çadıra girip biraz kestireceğim…”

“Olur…” diyorum. Elimde araba makasından mamul çapam, ağır ağır uzaklaşıp kamp sahamızdan, vuruyorum kendimi erguvan ağaçlarıyla sevişen bir yamaca doğru.

5-10 dakika sonrası. Murat avaz avaz bağırıyor; “Kunt, Kunt…” diye. Korkuyorum. Emanet çocuk, misafir, yoldaş. Kan ter içinde iniyorum yamaçtan, böğürtlen dikenleri şerha şerha yarıyor bedenimi.

Az sonra çadırın önündeyim. Murat’ın elinde bir kepçe; içerisinde hareket eden bir mahlukat, kıllı, nah elim kadar. “Çadıra girdim. Başımı yastığa koydum. Dalar gibi oldum. Sonra diğer yanıma döndüm. Bunu gördüm. Bilmem kaç çift göz bana bakıyordu…”

Kahkahalara boğulduk. Bu davetsiz misafirimizi, kamp yerinden uzakta, içinde bulunmaktan hoşnut kalmadığı kepçeden usulcana çıkarıp serbest bıraktık. Az ürkek, biraz sinirli ama çokça minnet ve mutlulukla baktı suratımıza. Sonra kayboldu hayıt kökleri arasında, Toros ananın bağrına doğru.

İşte ben o gün hayatımda ilk defa tarantula görmüştüm.

İkinci görüşüm bir kaç yıl sonrasına denk gelecekti. Yine Dim çayında. Akköprünün yaklaşık iki-üç kilometre yukarısında, derince bir kanyonun duvarında. Ankara’ya dönüşte, bölümdeki hocalarımıza anlatmıştım bu hadiseyi. Bana; “yengeç görmüşsündür” demişlerdi. Peki Türkiye’de gerçekten tarantula var mıydı? Evet, kesinlikle vardı. Bunu yıllar sonra öğrenip, varlıklarından emin olacaktım.

Tarantulalar biyolojik açıdan ne menem yaratıklar? Öncelikle bunu öğrenelim. Arachnida sınıfının (Örümceğimsiler) en popüler takımı şüphesiz Araneae (Örümcekler)’dır. Tarantula; Araneae takımının, Theraphosidae ailesine mensup örümceklerine verilen genel bir isim. 2008 yılı resmi verilerine göre, Dünya’mızda, Theraphosidae ailesinden 112 cinse mensup 908 Tarantula türü yaşamaktadır.

Türkiye’den bilimsel anlamda ilk Tarantula kaydı 1960 yılında, efsanevi araknologlardan Alman Carl Friedrich Roewer tarafından yapılmıştır.

Türkiye Örümcekleri I. Ön Liste Kitabından

Yazar, İsveç’li karsinolog Dr. Knut Lindberg tarafından, Akdeniz Bölgemizdeki bazı mağaralardan toplanan tarantula örneklerini, döneminin güncel sistematiğine dayanarak Chaetopelma aegyptiacum Ausserer, 1871 olarak teşhis eder. Takip eden yıllarda, yine çeşitli araknologlar tarafından Mersin ve Hatay gibi bazı illerimizden tarantula kayıtlarına rastlarız. Ancak bunlar münferit örneklemelere dayanan gözlemler olup, Anadolu tarantulalarının biyoloji ve ekolojilerine dair bilgiler vermekten uzaktır.

Nihayet 2008 yılına geldiğimizde; Brezilya’lı JOSÉ PAULO L. GUADANUCCI ve İngiliz RICHARD C. GALLON, Chaetopelma Ausserer 1871cinsinin revizyonunu yaptıkları bir çalışmalarını Zootaxa’da yayınlarlar (Zootaxa, 1753: 34–48).

Araştırmacılar, “A revision of the spider genera Chaetopelma Ausserer 1871 and Nesiergus Simon 1903 (Araneae, Theraphosidae, Ischnocolinae)” adlı makalelerinde, sadece mevcut müze kayıtlarına dayanarak Türkiye’den Chaetopelma olivaceum ve Chaetopelma concolor adlı iki tarantula türünün varlığını ortaya koymuşlardır.

Böğü

Dün derneğimize gelen bir e-posta. Gönderenin isim ve adresini sansürleyip aynen yayınlıyorum.

İyi çalışmalar ,

Geçtiğimiz cuma günü evimde öldürdüğüm yaratıkla ilgili araştırma yaparken sizlere kadar ulaştım. Ben eski Ümitköy sitesi, ***** da oturuyorum. Adreslerimiz yakın ve sanırım sizin de ilginizi çekecektir. Geçtiğimiz Cuma, 15/08 saat :14 sularında 1 yaşındaki bebeğimizi apartman kapısına indirip anneannesine teslim ettim ve döndüğümde koridorda bana bakan iri bir örümcek vardı, hemen terliğimi çıkartıp üzerine vurdum. Ne olduğunu bilmiyordum ancak evi hemen temizleyip googla girdiğimde öldürdüğüm canlının ‘Silindir örümcek (Solifugae)’ yani böğü olduğunu anladım. Ekte şu anki halinin resmini de sizlere gönderiyorum.

Bu canlı hakkında bilgi edindikce uykularımız kaçıyor açıkcası. Kimden, nasıl bir yardım talep edebilir ve nasıl bir önlem alabiliriz ? Tarım bakanlığına yazmış olmama rağmen dönüşleri hala olmadı. Doğru adreslere ulaşmak istiyoruz ki geçen süreçte zaman kaybetmeyelim. Sizler ne önerirsiniz ?

İlgilenirseniz çok çok seviniriz, şimdiden teşekkürler.

El-cevap;

Sevgili ****** Bey,

Ben Kadir Boğaç Kunt. Araknoloji Derneği başkan yardımcıyım. Türkiye’de sınırlı sayıda bulunan araknologlardan (Örümcekgilleri inceleyen bilim adamları) bir tanesiyim.
Öncelikle böğüler hakkında uykularınızı kaçıracak seviyede ne okudunuz bilemiyorum… Amiyane olacak, kusuruma bakmayın ancak internette bu canlılar hakkında zırva bir sürü bilgi mevcut. Cehalet kusan basınımız sağ olsun.

Böğüler (Solifugae takımı), Örümcekgiller (Arachnida) sınıfına mevcut eklembacaklı bir hayvan grubudur. Ülkemizde 33 türü dağılım göstermektedir. Kesinlikle zehirsizdirler.
Morfolojik bakımdan korkunç görünümlü olmaları bir yana, insan için potansiyel bir tehlike oluşturmaktan çok uzaktırlar. Sadece ve sadece kışkırtılmaları durumunda insana saldırabilirler.
Genelde leşle beslendiklerinden dolayı, halk içerisinde gagaları olarak adlandırılan keliserlerinde patolojik bazı mikroorganizmaları (tetanoz gibi) barındırmaları olasıdır. Isırıklarına maruz kalınması durumunda (-ki çok güçlü keliserlerinden dolayı deriyi delip, derin yaralar açmaları söz konusu olabilmektedir) bir sağlık ocağına müracaat edilip uygun yara bakımının yapılması sonrasında bir sorun kalmayacaktır.

İnanın bana şu ana kadar böğü ısırığından dolayı literatüre geçen bir ölüm vakası dünyada yoktur. Sizin öldürdüğünüz böğü muhtemelen ışığa gelen böcekleri yakalamak için gelmiştir.

Bebekten dolayı haklı endişenizi anlıyorum. Ben de Ümitköy’de ikamet ediyorum. Geceleri çoğu zaman köpeğimi gezdirmek için geç vakit dışarı çıkar ve mesleki bir alışkanlıkla etrafı kolaçan ederim. Akrep, böğü v.s. ye rastlar mıyım acaba diye? Bir kere bile denk gelmedi….

Korkmayın… Tedbir olarak sadece fiziksel mücadele kafi olacaktır. Bu bağlamda kapı ve pencerelere sinek teli gerebilirsiniz. Böğüler genellikle (Ankara civarındaki türler) gündüzleri taş ve döküntü altlarında saklanır, geceleri avlanırlar. Apartman çevresinde iri taşlar varsa onları uzaklaştırabilir, yaprak döküntülerini düzenli olarak süpürebilirsiniz.

Aklıma gelenler şimdilik bunlar…

Derneğimizin internet sitesinde kısa bir yazı mevcut. Onu da okuyun lütfen… Tıkla…

Sevgi ve saygılarımla….

Yavrulu Akrep

Uzun zamandır müdavimi olduğum Tarantulam.com sitesinde, doğadan toplanan bazı akreplerin besleyicilerinin elinde doğum yaptığına sıkça rastlar oldum. Özellikle gençlerin, akreplere göstermiş oldukları ilgi ve merak benim açımdan son derece sevindirici. Dünya’nın bir çok ülkesinde olduğu gibi, son yıllarda araknidler ülkemizde de birer pet hayvanı olarak kabul görmeye başladılar. Bu konuda Tarantulam.com ekibi, ülkemizde bu konunun öncülüğünü yapmıştır.

Biyoloji camiasında; yan gelip yatmak, ek dersler ve saçma sapan projelerle keselerini doldurmaktan başka bir şey düşünmeyen; mensup oldukları disiplinin toplum içerisinde sevilip, popülerleşmesi için kılını kıpırdatmayan bir çok akademisyenin aksine, hobileri haricinde biyoloji ile hiç bir bağlantıları bulunmayan Tarantulam.com ekibi taktir edilesi çocuklardır.

Herneyse… Gelelim doğadan hamile iken toplanıp, besleyicilerinin elinde doğum yapan akreplere. Burada dikkat edilmesi gereken bir husus var. Ergin akrepler genellikle cam, plastik gibi kaygan düz yüzeylere tırmanamazlar. Akrep besleyenler bunu bilirler ve hatta çoğu zaman akrebin konulduğu kabın ağızı açık bırakılır. Oysa yavru akrepler bacak yapılarından dolayı cam da dahil hemen her türlü yüzeye rahatlıkla tırmanabilirler. Yukarıdaki resimde de görüldüğü gibi; canlı doğan yavruları anne sırtına alır ve türlere göre değişmekle birlikte, yavrular genellikle ilk deri değişimine kadar annenin sırtında kalır, ardından anneyi terk ederler.

Şayet yavrular anneyi terk ettikleri dönemde, muhafaza edildikleri kabın materyali her ne olursa olsun, üzeri kapalı değil ise, yavruların kaptan kaçma olasılıkları çok yüksektir. Evinizi akrepler basar! Bazı yetiştirici ve besleyiciler bu dönemde, muhafaza kabının üst kısmına boydan boya vazelin sürmeyi tavsiye ederler. Mantıklı olmakla birlikte; bu uygulamada, vazelinin yavruların ölümüne sebep olma ihtimali göz ardı edilmemelidir.