Öylesine günler yaşıyorum ki neye sevinip neye üzüleceğimi bilemez oldum. Sevinçlerim yarım, kahkaha atmaya utanıyorum. Şu Dünya’daki yegane zevkim sevgili eşimle akşamları çay sigara sohbetlerim. Ne çayın tadı var, sigara desen zaten zıkkım. Köroğlunun suratından düşen bin parça.

Yakınlarda Bulgarların Zookeys dergisinde “A survey of East Mediterranean Dasumia (Araneae, Dysderidae) with description of new species” başlıklı makalemiz yayınlandı. Akabinde 24 vatan evladını kaybettik. Sonra deprem faciası. Sevinebilirsen sevin, kıvanabilirsen kıvan.

Başlığından da anlaşılacağı üzere makalemizde Dasumia cinsinin Doğu Akdeniz’de dağılım gösteren iki türünü inceledik ve Dasumia gasparoi adı ile Türkiye’den, Dünya için yeni bir örümcek türü betimledik¹. Dasumia, Dysderidae familyasının bir cinsi. Çoğunluğu Avrupa’dan betimlenmiş 16 türü mevcut. Türkiye’den bilinen tek türü ise 1979′da Brignoli tarafından Akçakoca’dan betimlenen Dasumia mariandyna idi².

Burada cinsin ve türün sistematik detaylarına girmek istemiyorum. Esasında Dasumia gasparoi adını alan bu güzeller güzeli örümceğin yeni tür olduğuna karar verilme süreci de oldukça matraktır lakin bu bir başka yazının konusu olsun.

Yeni türe adını veren “Dr. Fulvio Gasparo” İtalyan bir bilim adamı. Asıl dalı Jeoloji. Bildiğim kadarıyla doktorası da Jeoloji üzerine. Bununla beraber uzun yıllardan beri bilhassa Dysderidae familyası mensubu örümceklerin sistematiği üzerine çalışıyor. Mağara ekosistemlerini tercih eden diğer örümcek familyaları ile de ayrıca ilgileniyor. Örneğin Türkiye’den ilk kez dişi üzerinden betimlenen Tegenaria percuriosa³ türü örümceğin yeniden betimlenmesi (redescription) Dr. Gasparo tarafından 2007 senesinde yapılmıştı. Yine kendisinin 2008′de ülkemizden betimlediği Dysdera topcui isimli bir örümcek türü de bulunmakta.

Tüm biyospeleologlar gibi Türkiye’nin mağaraları ile ilgilense de ağırlıkla İtalya (doğal olarak) ve Yunanistan mağaralarında çalışmış. Gerek kendi betimlediği gerek ise onuruna betimlenen bir çok mağara canlısı bulunmakta. Sardostalita Gasparo, 1999; Dysdera aberrans Gasparo, 2010; Dysdera brignoliana Gasparo, 2000; Dysderocrates gasparoi Deeleman-Reinhold, 1988 (örümcek); Metacyclops gasparoi Sket, 1996 (zooplankton); Trachysphaera gasparoi Strasser, 1981 (kırkayak) bunlardan sadece bir kaçı.

Benim kendisi ile tanışmam tamamen tesadüfidir. Bir zamanlar editör yardımcılığını yaptığım dergiye gelen bir makaleyi değerlendirmesi için yollamıştım. Kısa süre içerisinde gerekli eleştirileri yapıp, geri dönmüştü. Eleştirilerindeki ustalık birikimini, nezaketi ise kişiliğini alenen gözler önüne seriyordu. Sonraları sık sık yazışmaya başladık. Genelde soru soran hep ben oluyordum. O ise tüm sorularıma sabırla cevap veriyordu. Geçiştirmek için mesaj gönderdiğine asla şahit olmadım. Bazı zamanlar “meşgulüm” diyordu. Buna rağmen ilk fırsatta beni bilgiye doyuruyordu.

Hatta sırf bu yüzden türü ilk aşamada -yine kendisine, kişiliğine ithafen- D. bilge olarak adlandırmayı düşündük. Ancak bazı teknik hususlarda sıkıntı yaşayınca doğrudan adında karar kıldık. Hasılı kelam, Dasumia gasparoi çok güzel bir örümcek tıpkı adını aldığı güzel insan gibi.

¹ Dasumia gasparoi nin tip yeri (terra typica) Kahramanmaraş’tır.
² Dasumia mariandyna nın toplayıcısı Türkiye’ye bizzat gelip çalışmış olsa da “Paolo Marcello Brignoli” değildir. Türün tip örnekleri Alman entomolog Dr. Horst Korge tarafından toplanmış ve meşhur Alman araknolog Joerg Wunderlich’e verilmiştir. Wunderlich, çalışması için D. mariandyna nın tip örneklerini Brignoli’ye hediye etmiştir. Holotip ve bir adet paratip örneği halen Joerg Wunderlich’in koleksiyonundadır.
³ Tegenaria percuriosa, Agelenidae familyasından bir örümcek olup ilk kez Brignoli tarafından Isparta, Zindan Mağarasından toplanan dişi bireyler üzerinden betimlenmiştir.

Önemli Not: Bu yazı kaynak gösterilerek bile olsa bir başka platformda yayınlanamaz.

Sparassidae familyası üyesi örümcekler [yabancı kaynaklarda Huntsman (Avcı) Spiders diye anılırlar ancak ben İri Yengeç Örümcekleri demeyi tercih ediyorum] 2011 verilerine göre, Dünya üzerinde 1113 türle temsil edilmektedirler.

Türkiye’den ise toplam altı türü bildirilmiştir. Bunlardan Micrommata ♥ cinsine mensup olan iki türü haricinde diğerleri boyca Türkiye ortalamasının üzerinde örümceklerdir. Gececildirler. Gündüzleri taş altlarında, kaya çatlaklarında ya da mağaralarda saklanırlar. Bazı türleri ise gerek beslenme gerek ise gizlenme avantajlarından dolayı yaşamak için bitkilerin üzerlerini tercih ederler. Çöllerde yaşan bazı türlerin kumun içerisine tünel açtıkları da bilinir.

İri yengeç örümceklerine yaz aylarında özellikle Türkiye’nin güney kesimlerindeki ev ve bahçe duvarları ile kireçtaşı kayalıkların üzerinde rastlamak olasıdır. Hatta zaman zaman evlerin içlerine girdikleri de olur.

Familya hakkındaki bu kısa bilgiden sonra aynı familyanın Madagaskar adasında yaşayan bir türünün ilginç yuva davranışına ait bir video kaydını paylaşmak istiyorum. Bu görüntüler bir süredir sosyal paylaşım sayfalarında epey rağbet görmekte, beğeni toplamakta.

Click here to view the embedded video.

Öncelikle örümceğin türü Olios coenobitus. Efsanevi araknologlardan Fransız “Jean-Louis Fage” tarafından 1926 senesinde Madagaskar adasının güneyindeki çalılıkların üzerinden toplanarak  betimleniyor. Bir sonraki kayıt yine aynı adadan olmakla beraber Carl Friedrich Roewer e ait. 1960′lı yıllarda yine Fransız araştırmacılar laboratuvar ortamında Olios coenobitus un bu muazzam yuva davranışını kaydediyorlar. Bununla beraber türün doğal ortamında görüntülenmesi ise ancak yakınlarda BBC için Madagascar belgeselini çeken ekibe kısmet oluyor.

Örümceklerin [özellikle erginaltı Salticidae (Zıplayan Örümcekler) familyası üyeleri] barınmak ya da saklanmak için  için terkedilmiş salyangoz kabuklarını tercih ettikleri evvelden beri bilinen bir olgu. Gelgelelim Olios coenobitus türünün kızgın kumlardan, karıncalardan ve diğer avcılarından korunmak için kendi ağırlığından bile daha fazla olan bir kabuğu, karmaşık ağ örme manevraları ile zeminden yaklaşık 50 cm. yukarı kaldırması şahsen beni hayret içerisinde bıraktı.

Haftalardır devam eden hummalı çalışma faslı nihayet bugün sona erdi. Yukarıdaki fotoğraftan da anlaşılacağı üzere iyice dağılmış, nefes alamaz hale gelmiştim. Çanakkale’deki kongre için sunum hazırlıkları, epeydir bekleyen ” major revision” lar, tasnif edilmeyi bekleyen örnekler vs.

İki gün evvel bilgisayarda poster sunum hazırlığı yaparken “bak!” demiştim yanımdakine; “İnsanlar beraberlerinde ne ilginçliklerle gelecekler”. Bugün telefonla konuşuyoruz ve “A4″ ebatında bastırılmış posterleri duyuyorum. İnsanın evvela kendisine saygısı olacak. Olacak ki yaptığı işe de saygısı olsun.

Dün bir dostla sohbet ediyoruz. Malum ilin malum üniversitesinin malum bölümünde aradan neredeyse on yıl geçmesine rağmen hala ardımdan konuşulduğunu duyuyorum. Hatta beni hiç tanımayan, beni hiç görmeyen öğrencilerin “o şöyle, o böyle” dediklerini. Hocalarını geçtim, o laf eden kardeşleredir şimdi lafım. Bilim adamlığına soyunmadan evvel önce adam olun. Hayata, insanlara karşı duruşunuz, tavrınız olsun. Omurgasız hayvan çalışıyor olmanız sizlerin de omurgasızlaşacağınız anlamına gelmez. İnsanları adlarının önündeki kalabalıklarla değil nereden geldikleri, neler yaptıkları ile değerlendirin. Saygınız titre değil, sarfedilen emeğe olsun. Halen yaşayan en büyük örümcek bilimcinin değil profesör biyolog bile olmadığını, bilir misiniz? Ben bir gün gelir üstüme atılan çamurlardan arınacak bir pınar bulurum. Peki ya siz? Attığınız çamurlarla kirlenen ellerinizi yıkadığınız çeşmelerin suyu temiz mi acaba?

Neyse, çok dolmuşum… Bir kaç gün evvel dilbilimci Ümüt Çınar beyefendi son çalışmasını yolladı bana; İngilizce Örümcek Adları. Bu eserini acizane şahsıma ithaf etmiş. Şöyle yazmış sonuna (-ki çok mütehassis oldum); “İngilizce Örümcek Adları adlı bu çalışma, örümcekleri bana sevdiren bilgine, Kadir Boğaç Kunt’a ithaf edilmiştir”. Özellikle “Bilgin” kelimesine takıldım. Sanırım necip Türk milletinin “şehit ve gazi” ünvanlarından sonra en anlamlı hitap biçimidir evlatlarına; bilge, bilgin.

Ne diyeyim? Kalemin kırılmasın Ümüt Çınar, mürekkebin hiç kurumasın. Dünya yüreğinin tüm güzelliğini çıkarsızca insan olmaya sunanlarla güzel. Teşekkür ederim, eyvallah.

Kaynakça (Bibliyografya) hazırlamak zor iştir. Gönüllülük ve hizmet etmek anlayışı ön plandadır. Hele hele bilgiye ulaşmanın kolaylaştığı şu günlerde.

Bernard Lebreton u ilk kez 2000′li yılların başında duymuştum. Niğde’de yüksek lisans yaptığım yıllardı. Mağara Örümcekleri ile ilgileniyordum ve elimde, arşivimde doğru dürüst kaynak yoktu. Bırakın kaynağı, “kim ne yapmış?” onu bile bilmiyordum.

Ağda araştırma yaparken denk gelmişti sayfası; “Dünya Biyospeleoloji Kaynakçası” adı ile İtalyanca hazırlanmıştı. O yıllarda moda olan hareketli resimler (sayfanın bir kenarından fırlayan örümcek, karanlıkta göz kırpan yarasa vs.), arka planda kulağa hoş gelen su sesi… Bunlar bir yana sayfanın bir köşesindeki bağlantı adeta zıplatmıştı beni; “Türkiye Biyospeleoloji Kaynakçası”…^♥

Künyelerini o sayfadan öğrendiğim kaynakları temin etmek hiç de kolay olmamıştı. Şafak sayan bir asker gibi elime geçen her makaleyi düşmüştüm ağır ağır listemden. Edindiklerim ufkumu genişletmiş, bana çalışma şevki vermişti. İşte bu yüzden “Bernard Lebreton” ismi manen önemlidir benim için.

Bernard Lebreton’un bahsettiğim ağ sayfası zamanla yitti gitti. Adına da rastlamaz oldum. 2011. Şubat ayının 28. günü kendisinden bir e-posta aldım.

Welcome to our 1st issue of Biospeologica Bibliographia – Publications. Any suggestions are welcome and should be submitted to the editors at: bernard.lebreton.bl {at} gmail.com. We strongly encourage everybody to submit new tittles and abstracts.
Sincerely yours.

Bienvenue sur notre 1er numéro de Biospeologica Bibliographia – Publications. Toute suggestion est la bienvenue à l’adresse mel: bernard.lebreton.bl {at} gmail.com. Nous vous encourageons à nous soumettre les nouveaux titres ainsi que vos résumés.
Sincèrement vôtre.

Jean-Pierre Besson ile birlikte hazırladıkları Biospeologica Bibliographia nın birinci sayısını göndermişti. Geçenlerde de ikinci sayısını yolladı. Ne yalan söyleyeyim ikinci sayının 56. sayfasında kendi adımı görmek beni onurlandırdı. Hepi topu 7-8 yıl evvel, yine kendisinin yayımlamış olduğu ağ sayfasında yer alan kaynakçada bir gün gelip adımın geçeceğini nereden bilebilirdim? Hele hele yokluğun ve umutsuzluğun hüküm sürdüğü o soğuk Niğde gecelerinde.

Bernard Lebreton & Jean-Pierre Besson ikilisi tarafından yayımlanan “Biospeologica Bibliographia” nın ilk iki cildine şuradan ulaşabilirsiniz.

^♥ Burada hemen anmalıyım ki “Türkiye Speleoloji Kaynakçası” na dair en detaylı araştırma-çalışma (arşivleme de dahil), değerli ağabeyimiz “Bülent Erdem” tarafından yapılmıştır.

Geçtiğimiz günlerde TÜBİTAK’ın, 2011 senesi için “Uluslararası Bilimsel Yayınları Teşvik Programı” kapsamında destek vereceği dergilerin listesi yayınlandı (buradan). Son yılların yıldızı hızla yükselen sistematik zooloji dergilerinden  “Zookeys” de bu listeye dahil oldu. Esasında bu bir sürpriz değildi. Zira kısa zamanda ulaştığı 1.133 impact faktörü ile, neredeyse iki yıldır Zootaxa’yı bile geride bırakmıştı.

Her ne kadar 1.133 impact faktörü moleküler biyoloji, biyoteknoloji, biyoçeşitlilik, evrim vs. gibi dallarda çalışan meslektaşlarımız için komik bir rakam olsa da, klasik taksonomistler için oldukça anlamlı. Bunun yanında Zookeys’in en güzel tarafı “Open Access” yani “Erişime Açık” yayın politikasına sahip olması ve dergide makalenizin yayınlanmasına eş zamanlı olarak, makalenizdeki verilerin büyük veri tabanlarına (Zoobank, Wikispecies gibi) anında kaydedilmesi. Elbette tüm bu sayılanlar diğer araştırmacıların makalenize ve dolayısıyla size ulaşabilme imkan ve ihtimalini arttırıp, makalelerinizin atıf almasını sağlıyor.

Derginin ağ sayfasına buradan ulaşabilir ve teknik bilgiler hakkında ayrıntılı bilgi edinebilirsiniz. Benim şu güne kadar Zookeys’de üç makalem yayınlandı ve hali hazırda geçtiğimiz günlerde sunmuş olduğum bir makalem daha var. Takip ettiğim kadarıyla Türk meslektaşlarım Zookeys’e şimdiye kadar pek rağbet etmediler; ancak UBYT (Uluslararası Bilimsel Yayınları Teşvik Programı) listesine dahil edilmesi sanırım bundan sonra derginin ünlenmesine yol açabilir. İşte bu düşünceyle Zookeys hakkında edindiğim tecrübeleri paylaşmak istiyorum.

Derginin yayınevi Pensoft, 1994 senesine yayıncılık hayatına başladı. İki kurucusu (ortaklar) var; Dr. Lyubomir Penev ve Dr. Sergei Golovatch. Her ikisi de sistematikçi ve zoologlar. Dr. Penev, Carabidae; Dr. Golovatch ise Diplopoda uzmanı. Bilhassa Dr. Golovatch’ın, Diplopoda sistematiğinde Dünya’nın en iyilerinden olduğunu söyleyebilirim. Yayınevi Bulgaristan’da (Sofya) faaliyet gösteriyor. Şu an kendi dalında Doğu Avrupa’da faaliyet gösteren yayınevleri içerisinde en güçlü ve en faal olanı.

Dergiye makale sunabilmeniz için öncelikle, derginin ağ sayfasına kendi adınıza bir hesap açmanız gerekiyor. Hesabınızı açarken sisteme vereceğiniz e-posta adresinin sürekli kullandığınız ve güvenilir bir tanesi olmasına dikkat edin zira makalenizin değerlendirilme aşamasında bu e-posta adresi üzerinden haberleşeceksiniz. Hesap işlemlerinizin ardından sayfanın sağ kısmında bulunan “Submit a manuscript” sekmesini tıklayın. Bundan sonrası çok kolay, sadece dört aşamada makalenizi sunabiliyorsunuz.

Öncelikle şunu ifade etmeliyim ki, Zookeys’e sunulan makalelerin, editoryal ve hakem değerlendirme süreçleri (peer-reviewed) son derece ciddi. Dal editörü tarafından, hakemlerin olumlu görüşleri doğrultusunda yayına kabul edilen makaleniz genellikle derginin bir sonraki sayısında online olarak yayınlanıyor. Makalenin sunumu, değerlendirilmesi, yayına kabulü, prova baskıları ve yayınlanması süreci benim kişisel tecrübelerime göre yaklaşık 1-1.5 ay sürüyor. Bu elbette ortalama bir süre. Makalenizin uzunluğu, kısalığı, içeriği, dal editörünün ve tercih ettiği hakemlerin çalışma durumları bu süreyi uzatıp kısaltabilir. Örneğin Bulgar bir meslektaşım, geçtiğimiz aylarda özel sayı ve 124 sayfa olarak yayınlanan makalesinin değerlendirilme sürecinin bir yılı aşmasından şikayet ediyordu.

Zookeys prensip olarak biz taksonomistlerin sıkça kaleme aldığı “Short Communication” tarzı makaleleri de değerlendiriyor. Bununla birlikte derginin impact faktörüne olumsuz etki edeceğinden ötürü yayına kabul edilmiş olsalar da, bu tip makalelerin yayınlanmasını genelde geciktiriyor.

Zookeys’in şef editörü Dr. Terry Erwin (-Ki makaleniz hakkında en son karar ona ait. Dal editörünün yayınlanabilir raporu vermesi pek bir şey ifade etmiyor), teşhis anahtarları (keys) hususunda takıntılı. Farzı misal Türkiye’den yeni bir Drosophila türü tanımladınız. Fotoğraflar, çizimler, betimleme, tartışma, sonuç, makale metninin İngilizcesi mükemmel. Şef editör son olarak sizden Türkiye’de dağılım gösteren tüm Drosophila türlerinin teşhis anahtarını isteyebiliyor. Acizane tavsiyemdir, lütfen buna hazırlıklı olun.

Makaleniz yayınlandıktan sonra, yayınevi “Open Access” ücretini haberleşmeden sorumlu yazara fatura ediyor. İlgili tutarı banka havalesi yapabileceğiniz gibi, kredi kartı bilgilerinizi yayınevine göndererek de ödeme yapabiliyorsunuz. Ben şu güne kadar hep kredi kartı vasıtası ile ödeme yaptım ve en ufak bir sorun yaşamadım. 1-10 sayfa arasındaki makalelerin standart ücreti 150 Euro. 11-100 sayfa arasındakiler ise, 150 Euro+ fazladan her bir sayfa için 15 Euro olarak ücretlendiriliyor. Daha uzun makalelerde ise devreye özel anlaşmalar giriyor. Öğrencilere, emekli öğretim üyelerine ya da bencileyin bağımsız çalışan araştırmacılara yayınevi %10′luk bir indirim uyguluyor. Bunu hususu en başta belirtmeyi sakın unutmayın.

Meşakkatli çalışmalar sonrasında makale yazıp, bunu yayınlatmak için üzerine para vermek zorunuza gidebilir. Hatta kendimce bir süre evvel olayın etik olup olmadığını sorguladım. Akademik görgüsüne itimat ettiğim, farklı bir disiplinden tanışıma konuyu internet ortamında danıştım. Bu esnada soruma yorum yapan bir başka arkadaştan gelen yanıt beni rahatlattı.

Bu giderek yayginlasan bir uygulama. Bilgiye ulasimi ucretsizlestirmek amaciyla masraflari makalesini yayinlatmak isteyen arastirmacilardan elde ediyorlar. HHMI ve Max Planck gibi enstituler, arastirmalarini bu dergilerde yayinlatmak isteyen mensuplarina bu dergilere verilecek ucretleri ek kaynak olarak sunacaklarini bildirdiler.

Son olarak şunu ifade etmek istiyorum. Zookeys, ver parayı, bastır makaleyi tarzı çalışan; malum ülkelerde, malum kuruluşlarca yayınlanan dergilerden kesinlikle değil. Bununla beraber verilerini hızlı bir şekilde yayınlamak isteyen araştırmacılar için UBYT (Uluslararası Bilimsel Yayınları Teşvik Programı) listesinde de yer alan bence güzel bir seçenek.

Üç gün evvel Dünya’nın en önemli “Akrep Bilim” dergisi olan “Euscorpius” da, “On Two Subspecies of Mesobuthus eupeus (C. L. Koch, 1839) in Turkey (Scorpiones: Buthidae)” başlıklı bir makale yayınlandı. Makalenin yazarları; František Kovařík, Ersen Aydın Yağmur, Victor Fet ve Shahrokh Navidpour. Bu internet güncesinin takipçileri yazarlardan Ersen Aydın Yağmur’un ismine aşinadırlar.

František Kovařík bildiğim kadarıyla esasen biyolog değil, sanırım mühendis (emin değilim). Bununla beraber bilhassa Ortadoğu Akrepleri üzerine Dünya’nın sayılı uzmanlarından. Victor Fet, Rus asıllı Amerikan vatandaşı. Makalenin yayınlandığı “Euscorpius” dergisinin iki editöründen bir tanesi. O da tıpkı “František Kovařík” gibi büyük bir akrep uzmanı. Çok iyi bir editör. ABD’ye göç etmezden evvel, SSCB döneminde uzun yıllar Türkmenistan’da bir milli parkın yöneticiliğini yapıyor. Bu süreçte Türk kültürüne aşina oluyor. Çok yönlü bir insan, tarihe ve özellikle arkeolojiye meraklı. Şair yönü de var. Sevdiğim bir hocam, ağabeyim. Shahrokh Navidpour, İran’lı. Hakkında çok fazla bilgi sahibi değilim. Son beş yıldan beri Victor Fet ve ekibiyle birlikte çalışıyor.

Bu kadar dedikodudan sonra gelelim Mesobuthus eupeus makalesine. Buthidae familyasından olan Mesobuthus eupeus, Palearktik bölgenin en geniş yayılımlı akrep türüdür (Türkiye’den, Çin’e. Kuzeyde Rusya’ya kadar). Vücutları sarımsı-kahverengi; yürüme bacakları açık sarımsı-kahverengidir. Karapaks özellikle karinaların bulundugu kısımlarda siyahımsı kahverengi olup, sırtta siyahımsı 5 tane boylamsal çizgi bulunur*. Vakti zamanında her iki türü de evinde beslemiş birisi olarak şunu söyleyebilirim ki; Mesobuthus eupeus türü, Anadolu’nun en yaygın akrep türü (Ege, Akdeniz ve İç Anadolu) olan Mesobuthus gibbosus (Anadolu Sarı Akrebi)’tan, teknik detayları bir yana renk itibariyle kolaylıkla ayırt edilebilmektedir.

Mesobuthus gibbosus

Günümüze kadar Mesobuthus eupeus türü ülkemizden Mesobuthus eupeus eupeus alt türü ile bilinmekteydi. Yeni yayınlanan makale bu durumda bir değişikliğe neden oldu. Şöyle ki, Mesobuthus eupeus türü artık ülkemizden iki alt tür ile bilinmekte. Araştırmacılar çalışmalarında; Adıyaman, Diyarbakır,Gaziantep, Kahramanmaraş, Mardin ve Şanlıurfa illerimizdeki Mesobuthus eupeus populasyonlarının daha evvel ülkemizden bilinmeyen Mesobuthus eupeus phillipsii alt türüne ait olduğunu duyurdular. Mesobuthus eupeus eupeus alt türü ise phillipsii alt türüne göre daha Kuzey illerimizde (Batıda Konya. Doğu’da Artvin) dağılım göstermekte. İki alt türü birbirlerinden ayıran doğal engel ise Toros dağlarının doğu uzantısı. Makalenin orjinaline ulaşmak için burayı tıklayabilirsiniz.

Bir savaş meydanı düşünün. Piyadeler, topçular, tankçılar, komandolar vs. Tüm bu askeri sınıflar içerisinde kimsenin görmediği, adları hemen hemen hiç anılmayan Levazımcılar, İstihkamcılar vardır. Levazımcılar yemek yaparlar; istihkamcılar mayın temizlerler, köprü kurarlar. Diğer sınıfların işlerini kolaylaştırılar. İşte ben biz sistematikçileri bu askeri sınıflara benzetiyorum. Biz gidip Mesobuthus eupeus bulacağız Şanlıurfa’dan. Onun dağılım alanını tespit edeceğiz, kendisini tanımlayacağız. Sonra bir gün bir toksikolog Şanlıurfa’dan bir vakayı değerlendirecek (bakınız) ve belki bir gün farmakognozist bu türün zehirinden bir ilaç yapacak. Bu ilaç kansere deva olacak. Kim bilir?

* Yağmur, E.A. 2005. Gaziantep Akrepleri (Ordo: Scorpiones) ve Zoocoğrafik Dağılışları. Gaziantep Üniversitesi. Fen Bilimleri Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi.

Orthochirus zagrosensis
Zagros Akrebi

Geçtiğimiz günlerde yayın hayatına başlayan Anadolu Doğa Bilimleri Dergisi nin birinci sayısında, kardeşim Ersen Aydın Yağmur’un “Türkiye’den İlk Orthochirus Karsch, 1891 (Scorpiones, Buthidae) Kaydı” başlıklı makalesi yayınlandı (buradan).

Böylelikle adı geçen akrep cinsi ve türü, akrep faunamıza dahil oldu. 2007 senesinde “Araknoloji Derneği” nin ağ sayfasını yayına hazırlarken -yanlış hatırlamıyorsam- Türkiye’den toplam 17 akrep türü biliniyordu (alt türler hariç). 2007′den bu yana geçen dört yıllık süreçte akrep faunamıza sanırım 6-7 tür daha dahil oldu. Ki bu son Orthochirus zagrosensis kaydı haricinde diğerlerinin tamamı ülkemizden keşfedilen yeni akrep türleri.

Hasılı kelam… İzmir’den Hakkari’ye sırf bu akrep türünü bulabilmek için giden ve bulan sevgili Ersen’i bir kez daha tebrik ediyorum. Ersen’in Türkiye faunasına yaptığı katkıları, bilim tarihi mutlaka yazacaktır ancak yakın tarihte genç biyologların onun bu özverili çalışmalarını örnek almasını tüm yüreğimle diliyorum.

Texts and photos : Roland STOCKMANN & Éric YTHIER
Foreword by Victor FET

Over 350 scorpion species described and illustrated by biogeographical zone.
Descriptions provide non-specialists ways to recognise easily each species illustrated, along with notes on the toxicity, habitat, habits and distribution. Scorpion taxonomy and diversity are dealt with by the presentation of a taxonomic key to families and a description of genera. An exhaustive list of currently known species and their distribution is also featured.

A comprehensive guide to the biology of scorpions.
The book covers scorpion biology (anatomy and the main biological functions, ecology, resistance to ionising radiation), as well as venomology and the medical importance of species across the globe (venoms and treatment against envenomation, scorpion control). The myths and legends linked to scorpions are also presented. Advice is given to those wishing to rear these animals in captivity.

572 pages | Size 13 x 20 cm | Bound book | 75 € | ISBN 978-2-913688-11-7 | Order

Elbette ilk başta habere itibar etmedim. Zira itibar edilecek bir tarafı yoktu. Lakin daha sonra aynı haberin ulusal basında yer aldığını görünce (haberi yapan anladığım kadarıyla DHA’dan bir muhabir) çıldırdım. Hürriyet gibi [bakınız 1; bakınız 2] Türkiye’nin yüksek tirajlı gazetelerinden bir tanesinin ağ sayfasında böylesi saçma ve abartı bir haber ilk sayfadan nasıl yer bulabilirdi? Haberi yapan hiç mi araştırmamıştı? Bu gazetelerin editörleri yok muydu? Bu muhabirlere gazeteciliğin 5N1K kaidesi öğretilmiyor muydu? Sonra aklıma o manidar atalar sözümüz geldi; Deveye sormuşlar boynun neden eğri…..

Halkımıza “İnsan Yüzlü Örümcek” adı ile satılmak istenen örümcek (-ki Türkiye’nin en yaygın örümceklerindendir), Thomisidae (Yengeç Örümceğigiller) ailesinden, Thomisus cinsine ait bir tür (dişi). Familyanın uzmanı olmadığım ve fotoğraf üzerinden örümceklerin tür teşhisi yapılamayacağı için, örümceğin türü hakkında ahkam kesmeyeceğim. Bu cinsin ülkemizden kaydedilen iki türü bulunuyor; Thomisus citrinellus ve Thomisus onustus. Üstelik bunlardan T. onustus türüne ait ilk kayıt, 1876 senesinde İstanbul’dan İtalyan araştırmacı “Pietro Pavesi” tarafından veriliyor.

Maydonoz yiyince örümceğin renginin yeşile dönüşmesi olayına gelince (tam bir facia). Bu konuyu herhangi bir Biyoloji bölümü 1. sınıf öğrencisine danışsalardı rahatlıkla aydınlanabilirlerdi.

1. Örümcekler kesinlikle otçul değillerdir. Bazı istisnai örümcek türlerinin -zaman zaman- doğal menülerinde çiçek polenine rastlanılsa da örümcekler maydonoz yemezler.

2. Maydonozu yiyince örümceğin renginin yeşile dönüşmesi… Bu olay tıpkı Bukalemunlarda olduğu gibi ortamın rengine uyum ile alakalıdır. Thomisidae ailesi mensupları avcı örümceklerdir. Gün boyu bitkilerin üzerinde av beklerler. Bu nedenle ortam rengine uyum sağlamak (kamuflaj) hususunda son derece başarılıdırlar. Lütfen aşağıdaki resme bakınız…

Haberde “İnsan Yüzlü Örümcek” olarak anılan örümceğimiz bir Hatmi çiçeğinin üzerinde avlanmaktadır. Rengi ise Hatmi çiçeğinin rengindedir.

3. İlk bakışta “İnsan Yüzlü” hissi uyandıran desenlerin nedeni ise, biz araknologların abdomen olarak telaffuz ettiğimiz karın kısmının sırt tarafında yer alan girinti ve çıkıntılardır.

Hanımefendi haber metninde “Örümceği ne yapacağım?” diye soruyordu. Bırakın hanımefendi, Allah aşkına doğaya serbest bırakın. Abartılı haberi yapan muhabir arkadaş… İlla ki insan sıfatlı örümcek arıyorsanız buyrun buradan yakın.

Üç beş gün evvel günümüzün seçkin zooloji dergilerinden Zootaxa’nın ağ sayfasına göz atarken, Deniz Şirin, Otto von Helversen ve Battal Çıplak imzalı bir makale dikkatimi çekti. Bu makalelerinde araştırmacılar Chorthippus antecessor ve Chorthippus relicticus adında iki yeni çekirge türünü Türkiye’den dünya için yeni olarak tanımlamışlardı. Yazarlardan Deniz Şirin, Akdeniz Üniversitesi Biyoloji Bölümünde araştırma görevlisi ve anladığım kadarıyla Battal Çıplak hocanın doktorantı.

Ülkemde “Sistematik Zooloji” alanında güzel şeyler oluyordu. Onca olanaksızlıklara rağmen meslektaşlarımız Türkiye’yi uluslar arası ortamlarda layıkıyla temsil edebiliyorlardı. Sevindim, göğsün kabardı, iftihar ettim. Zaten uzun zamandan beri de takip ediyordum. Battal Çıplak hoca Antalya’da kaliteli bir ekip kurmuş ve merhum Tevfik Karabağ hocamızın mirasını devralmış gibi görünüyor. Ne güzel…

Türkiye faunasına bir diğer katkı da acizane dün bizden geldi. Yıllardır süren arazi ve laboratuvar çalışmalarımız; sistematik sorunları çözme gayretimizden kaynaklanan uzun tartışmalarımızdan sonra, saygıdeğer hocam ve meslektaşım Dmitri Logunov ile birlikte kaleme aldığımız “Taxonomic-faunistic notes on the Philodromidae (Aranei) of Turkey” adlı makale dün Rusların meşhur dergisi “Arthropoda Selecta” da yayınlandı. Bu makale içerisinde Philodromidae familyasına ait bazı türleri Türkiye için yeni kayıt olarak verirken; Artanes bucaensis ve Thanatus niditus u da dünya için yeni örümcek türleri olarak tanımladık. Artanes cinsine ait bu yeni türe bucaensis adını vermemizin nedeni, İzmir-Buca’dan toplanmış olması; niditus ise Latince “güzel, zarif” anlamına geliyor.

Değerli kardeşim ve meslektaşım Ersen Aydın Yağmur’a bu çalışmamızda göstermiş olduğu özveri ve yardımlardan dolayı bir kez daha teşekkür etmek isterim.

Taşatan Yaylası | Alanya | Antalya

Dysderocrates, Dysderidae familyasının hepi topu altı tanecik türü olan bir cinsi. Bu cinse mensup örümcekler Akdeniz havzasında, Balkanlarda dağılım göstermektedirler. Diğer dysderid örümceklere nazaran oldukça iridirler. Türkiye’den bilinen tek türü (ben hiç görmedim) Dysderocrates regina 1988 yılında, Hollanda’lı araknolog Dr. Christa Deeleman-Reinhold tarafından tanımlanmıştır.

Efendim, resimde aksakallı gözlüklü beyin [-ki o tüm zamanların en iyi örümcek bilimcisi (Örümceklerin Efendisi - Lord of the Spiders) Dr. Norman Platnick'dir] karşısında oturan hanımefendi yukarıda adı zikredilen Dr. Christa Deeleman-Reinhold’un ta kendisidir. Bu arada Dysderocrates regina yine Hollanda’lı speleologların (mağara bilimciler) 1987′de Türkiye’de gerçekleştirdikleri arazi çalışmaları esnasında toplanıp yurtdışına götürülmüştür.

Herneyse… 2010. Ocak ayının 9. günü sabahı Ersen beyin erken kalkma güçlüğünden ötürü yola koyulduğumuzda saat 11:00′e geliyordu. Taşatan yaylasına çıkacaktık. Şu günlerde hala yeni bir türünü tanımlamakla meşgul olduğumuz Maimuna cinsi örümcek için fazladan erkek örneğe ihtiyacımız vardı. Geçen sene bölgede yaptığımız arazi çalışmaları esnasında bahsettiğim türe ait bolca dişi örnek bulmuştum lakin erkek sayısı azdı. Ayrıca müstakbel makalemizde kullanılmak üzere kaliteli habitat fotoğrafları gerekiyordu.

Alanya Otogarında, Ersen’in bilet işlerini hallettik önce. Geçen yaz Altuğ’la yana yakıla aradığımız yayla yolunun yeni çıkışını bildiğim için bu kez zorlanmadık. Vurduk yayla yoluna. Altımızdaki araba da iyiydi. Kiralamıştık. Ersen’in emektar Toros’u İzmir’de istirahat halindeydi. Yine geçen yaz, az mı rezil etmişti bizi? Toros dağlarının kuş uçmaz kervan geçmez bir yerinde aks kırmış ↓

Artvin’de durduk yere tekerini patlatmıştı ↑ . Buna rağmen hakkını yememek lazım Türk Zoolojisine sağladığı yararlılıklar saymakla bitmez. Bitemez!

Taşatan yaylasının benim için ayrı bir değeri vardır. Güzelliğine güzeldir ama farklı bir çekiciliğe sahiptir aynı zamanda. Ulaşılması zordur, yolları meşakkatlidir. Adı üzerinde; Taşatan. Hafife alırsanız canınızı acıtması an meselesidir. Barındırdığı kurdu, kuşu; börtü böceği bir yana bırakacak olursak herhalde en çok babam sever Taşatan yaylasını. Yollarını tarif ederken dalar gider, heyecanlanır; çam olur dinelir, kekik olur tüter. Badem ağacına doğru akan kara bir yılandır. Uzun çok uzun yıllar evvel bir arkadaşıyla Hasan ağabeyin alabalık çiftliğinde besledikleri yengeçlere sıra geldiğinde hele… Keyfine diyecek olmaz.

İlk istasyon çalışmamız oldukça verimli geçmişti. Sevmediğimden dolayı eldiven giymemek hususunda direnmiştim. Kurumuş çam pürleri parmak uçlarımı delik deşik etmişti. Canım yanıyordu. Bununla beraber bir dünya erkek Maimuna toplamıştık. Ayrıca ne idüğü belirsiz o an Harpactea zannettiğim (şu an Hygrocrates cinsine ait olduklarını bildiğim) bir kaç canlı Dysderidae örneği de toplamıştım. Ersen bir çam gövdesine işemekle meşgulken, ben sevgili karımı özlediğimi farkettim. Telefon çekmiyordu, hat yoktu. Türksele sövdüm.

Tipik Arazi Çalışması Geyiği
İşeyen Türk Zooloğu

1000 küsür kilometreyi bir kaç örümcek toplamak için tepip, istediğinizi almışsanız şayet keyfinize diyecek olmaz. Avrupalı meslektaşlarımla sık sık yaşadığımız bir tartışma konusudur bu aynı zamanda. Elimde bir örümceğin sadece erkeği vardır, dişisi yoktur ya da tam tersi. Bazen örnek sayısı azdır. Adam misalen Hollandalıdır ya da Makedonyalı. Der ki; git topla canım ne olacak? Kendisi kıç kadar ülkede ikamet eder ve ahkam keser “git topla” diye. Düşünün Artvin’e, Kars’a, Edirne’ye insan ha deyince nasıl gider? Üstelik Türkiye’nin ekonomik ve sosyal şartları altında.

İkinci istasyonumuz birincinin yaklaşık beş kilometre ilerisiydi. Yolda durup elimizi yüzümüzü yıkadık. Soğuk su kevgire dönen parmak uçlarıma iyi geldi.

İkinci İstasyon

Ben çalışmaya başlamadan evvel yolun aşağısına inip (kırmızı çarpı; sarı raptiye Ersen’in çalıştığı ve gps ile koordinat aldığı nokta) bir sigara yaktım. Elim telefonuma gitti. Hâlâ hat yoktu. Bir daha sövdüm. Bu esnada Ersen’in sesini duydum. “Kadir burada öküz gibi dysderidler var” diye bağırıyordu. “De get” dedim kendi kendime. “En büyük Dysdera, o da bir bilemedin bir buçuk santimetre”. Sigaramı bitirip, aspiratörümü boynuma astım. Boş bir tüpe alkol koydum. Gerindim ve zeminde sürünme pozisyonumu aldım.

Şanslı günümdeydim. Kaldırdığım ilk taşın altından dişi bir Chaetopelma çıktı. Onunla uğraştım epeyce. Fotoğrafını çekmeye çalıştım, beceremedim. Bir sonraki taşın altında onu gördüm. Ersen’in “öküz gibi” dediği dysderid örümceği.

Hakikaten öküz gibiydi. Birinci yürüme bacağının femoral dikenleri dikkatimi çekti. Bu özelliği bile onu benim tanıdığım diğer dysderid örümcek cinslerinden ayırmaya yeterliydi. O an emin olamasam da ilk kez bir Dysderocrates gördüğümü düşündüm. Aynından bir kaç örnek daha topladım. Tüm çabalarıma rağmen erkek bulamamıştım. Dua ettim, “umarım Ersen’e denk gelmiştir” diye. Oysa denk gelmemişti ne yazık ki, bunu ancak Ankara’ya dönünce anlayabildim.

İstediğimizden fazlasını elde etmiştik. Manzaranın tadını çıkarta çıkarta dönüş yoluna koyulduk. Bir kaç yerde durup mis gibi çam havasını çektik ciğerlerimize. Ne Ersen İzmir’de bulabilirdi bu havayı, ne ben Ankara’da. Yüce Yaradana dua etmeyi de unutmadım bu arada; “bir kez daha görmeyi napis eyle Taşatanı” diye.

Bu arada bu yazıyı bugün (18 Mart 2010) kaleme almamın iki nedeni var. Birincisi, 95 yıl evvel bugün (18 Mart 1915) canlarını ortaya koyarak emperyalist güçlere geçit vermeyen kahramanlara bu güzel yurdu bize emanet ettikleri için teşekkür etmek. İkincisi ise bugün doğum günü olan sevgili dostum, kardeşim ve meslektaşım Ersen Aydın Yağmur’a yeni yaşında mutluluklar dilemek.

Leucauge decorata

Tetragnathidae familyasına mensup Leucauge cinsi örümcekler (Orchard Spiders | Bağ Örümcekleri) pantropikal bölgede dağılım gösterirler. Vücut ve bacak şekilleri; gümüşi, siyah ve sarı desenli bedenleri ile Leucauge dişilerini diğer örümceklerden ayırt etmek son derece kolaydır. Güzellikleri dillere destandır. Yine dördüncü yürüme bacaklarının femurları üzerindeki iki sıralı, uzun ve silindir şeklindeki tüyler cinsin karakteristiklerindendir.

Leucauge tessellata

Dün “Zootaxa” dergisinde; Dimitar Dimitrov ve Gustavo Hormiga imzasıyla “Mr. Darwin’s mysterious spider: on the type species of the genus Leucauge White, 1841 (Tetragnathidae, Araneae)” başlıklı bir makale yayınlandı (2396: 19–36). Makalenin içeriği başlığından da anlaşılacağı gibi, Leucauge cinsinin tip türünün yeniden ele alınması üzerine. Lakin makalenin başlığında benim dikkatimi çeken kısım “Bay Darwin’in Gizemli Örümceği” ibaresiydi. Normalde familya ve cins ilgi alanım olmamasına rağmen (zira ülkemizde ne yazık ki Leucauge cinsi örümcekler dağılım göstermiyorlar) makaleyi değerli meslektaşım Dimitar Dimitrov’dan istedim. Sağ olsun hemen yolladı.

Leucauge cinsi niçin Darwin’in gizemli örümceğiydi? Bu makalenin giriş kısmında açıklanıyordu. Şöyle ki; 1832 yılının Mayıs ayında Beagle seyahati esnasında Charles Darwin, Rio de Janeiro (Brezilya) kıyılarından parlak renkli, uzunca abdomenli bir örümcek yakalar. Darwin arazi günlüklerinde yakaladığı bu örümceğin ağ mimarisinden ayrıntıyla bahseder ve onun hakkında şu cümleyi kullanır; “….. arkadan gelen ışığın eşliğinde parıldayan bir yakut gibiydi…..” Ayrıca kendisi bu örümceğin Epeira cinsi ile akraba olabileceğini düşünür ve ona Latince “parıltılı ışık” anlamına gelen Leucauge adını verir.

Dişi Leucauge 1841 yılında, o dönem British Museum’un Zooloji bölümünde asistan olan ve Darwin ile Beagle seyahatinin Avustralya ayağına da  katılan entomolog-karsinolog “Adam White” tarafından Linyphia (Leucauge) argyrobapta adı ile bilim dünyasına tanıtılır. Adam White’ın deskripsiyonu tek eşey (dişi) üzerindendir ve türe ait tanımlayıcı çizimleri içermemektedir. Yaşayan efsanevi araknologlardan Herbert Levi, 1980′de British Museum’da yürüttüğü çalışmalar esnasında türün Darwin tarafından toplanan tip örneğinin kayıp olduğunu rapor eder. Nitekim Dimitar Dimitrov ve Gustavo Hormiga da tip örneğini bulamazlar ve Levi’nin bu kaydını teyid ederler.

Dimitrov ve Hormiga bu tespitlerinin ardından neotip belirlemek amacıyla Rio de Janeiro’daki Ulusal Doğa Tarihi Müzesinde, Charles Darwin’in  1832′de arazi çalışması yaptığı alandan toplanmış tüm Leucague örneklerini incelerler. Yukarıda da belirttiğim gibi Adam White deskripsiyonunda çizim vermemiştir. Bununla birlikte Darwin’in arazi günlüklerinde canlı örnek üzerinden yaptığı türe ait tanımlamalar çok detaylıdır. Uzun incelemelerden sonra Dimitrov ve Hormiga, Leucague argyrobapta (White, 1841)’nın esasında Kuzey ve Güney Amerika kıtalarında çok yaygın bir tür olan Leucauge venusta (Walckenaer, 1841) olduğuna karar verirler. Makalenin geri kalanı teknik detaylar.

Burada Darwin’in muhteşem gözlem gücüne bir kez daha dikkat çekmek istiyorum. 178 yıl evvel aldığı notlar günümüzde bir bilimsel problemi çözebilecek netlikte. Evrim Teorisine sıcak bakarsınız ya da bakmazsınız ama onu elinde içki şişesi, Beagle’ın güvertesinde naralar atan bir sarhoş olarak insanlığa tanıtmayı ibadet sayan obsesif şahsiyetlere ders olması dileğiyle.

“Sistematik Zooloji” çalışan her doğa bilimcinin en büyük hayali yeni bir tür tanımlayabilmektir. Bu ülkü gençler için bilhassa ilk yıllarda ulaşılması zor olarak görünse de; ustalaştıkça rutin bir hal alır. Bununla beraber araştırmacı, var olduğu günden bu yana bir canlıyı ilk kez görmenin, ona dokunmanın (imkan dahilindeyse) ve onu insanlığa tanıtmanın muhteşem heyecanını asla yitirmez. Her seferinde, doğumhane önünde bekleyen babalar misali heyecanlıdır. Makalesinin yayınlanacağı, keşfettiği yeni türün bilim camiasınca kabul göreceği günü bekler sabırsızlıkla. İşte dün, öylesi günlerden bir tanesiydi.

“A new species of Hersiliola Thorell, 1870 (Araneae, Hersiliidae) from Turkey” adlı makalemiz Zookeys dergisinde yayınlandı ve neredeyse üç yıldır kafamızı meşgul ve hatta anlatacağım nedenlerden ötürü beni mahçup da eden örümcek Hersiliola turcica Marusik, Kunt & Yağmur, 2010 adı ile literatüre girdi.

Hersiliidae; Örümcekgiller (Araneae) takımının, günümüzde 15 cins ve 167 tür ile temsil edilen nispeten küçük bir familyası. Familya üyeleri genellikle tropikal ve subtropikal bölgelerde dağılım gösterirler. Onları diğer örümcek familyalarından ayıran en önemli belirleyici özellikleri arka-yan (posterior-lateral) örü memelerinin çok uzun olmasıdır.

Hersiliidae familyasına ait ülkemizden ilk kayıt 1960 yılında Carl Friedrich Roewer tarafından verilmiştir. Alman araknolog; 1956. Eylül ayının 29. günü, Mardin ilimizin 25 km kuzeyinden toplanan örümcek örneklerini Hersiliola sp. olarak kaydeder. Bununla beraber Roewer, aynı örnekleri yine Hersiliola sp. olarak Diyarbakır ve Hatay illerimizden de bildirir. Familyaya ait bir sonraki kayıt sevgili hocamız Prof. Dr. Abdullah Bayram’a aittir. Abdullah hoca, 1990′lı yılların başında gerçekleştirdiği bir proje kapsamında Güneydoğu Anadolu bölgesinden topladığı hersiliid örneklerini yine Hersiliola sp. olarak rapor etmiştir.

Benim bu familya ile ilk karşılaşmam ise üç sene evveline tekabül eder. Bir sohbetimiz esnasında Ersen; “Güneydoğu Anadolu bölgesinde gerçekleştirdiğimiz arazi çalışmaları esnasında Alexandre Gromov, benim yakaladığım bazı örümcek örneklerinin Hersiliidae familyasından olduğunu söyledi” demişti. Beni uyandıran Ersen’in bu ikazı oldu. Hakikaten bir süre sonra Hatay örnekleri içerisinde ilk Hersiliola örneğini buldum. Örnekler Hatay Yayladağı’nın Güveççi köyünden toplanmıştı. Ergin üç erkek, iki dişi vardı.

O günlerde teknik imkansızlıklardan ötürü (çok kötü bir mikroskop ve varolmayan cerrahi aletler) dişi örümceklerden vulva diseksiyonu yapamıyordum. Hoş buna gerek de duymamıştım zira epijin ve palp morfolojileri Hersiliola macullulata (Dufour, 1831) türü ile birebir benzeşiyordu. Sadece palplerin bir tanesinde uzunca kıl benzeri bir yapı vardı. Ben o yapıyı alakasız bir şeydir diye çekip atmıştım.

O günden sonra elimdeki mevcut hersiliid örneklerinin Hersiliola macullulata (Dufour, 1831) olduğuna karar verip, bulguları makaleleştirdim ve “Serket” dergisine yolladım. Makalemiz, 2008′in yanlış hatırlamıyorsam Ekim ayında  “The first record of family Hersiliidae from Turkey (Arachnida: Araneae)” başlığı ile yayınlandı.

Gelgelelim zaman geçtikçe elime farklı bölgelerden toplanmış hersiliid örnekleri geçmeye başladı. Ortada büyük bir sorun vardı. Tecrübesizliğim, kendi kendimin hocası oluşum ve “özgüven ile ukalalık” kavramlarını karıştırmam beni büyük bir bilimsel yanlışa ve hatta aptallığa sevk etmişti. Tüm ergin erkek örneklerinin embolusları* kıl gibi ince ve uzundu. Oysa ben bu yapıyı yabancı bir cisim zannedip  çekip almıştım. Yapı son derece narin olduğu için hemen kırılıveriyordu. Yani benim H. macullulata olarak teşhis ettiğim örneklerin embolusları esasında kırılmıştı. Embolus kırılınca, örneklerin palpleri birebir H. macullulata nın palplerine benziyordu. Lakin H. macullulata nın embolusları çok kısaydı. Hasılı kelam esasında bizim örneklerimiz tamamen farklı bir türe aittiler.

Embolusu kırılmış erkek örneklere ait palp çizimi

2008′deki makalemizden alınmıştır

Embolusu kırılmamış hali ile palp

Zaman içerisinde binbir güçlükle geliştirdiğimiz teknik imkanlarımız bize vulva diseksiyonu yapabilme fırsatı sağladı. Bu durum örneklerimizin farklı ve hatta yeni bir tür olduğu konusundaki düşüncemizi sağlamlaştırdı. Geçtiğimiz yaz sevgili ustam Dr. Yuri Marusik’le Ankara’da yaptığımız çalışmalardan sonra elimizdeki hersiliid örneklerinin kesinlikle yeni tür olduğuna karar verdik.

İsimlendirme aşamasına geldiğimizde değerli hocam Prof. Dr. Bayram Göçmen beyefendi ve sevgili dostum Doç. Dr. Murat Bilecenoğlu nun görüşleri bize yardımcı oldu. Makalenin yazım sürecinde değerli kardeşimiz Dr. Rahşen Kaya hanımefendi İngilizce hususunda destek verdi. Vesile ile bir kez daha kendilerine ekip arkadaşlarım ve şahsım adına teşekkür ederim.

* Embolus: Erkek örümceklerde sperm transferini sağlayan, palp üzerinde konumlu yapı.

Örümceklerde erkek üreme organı olan pedipalpler sadece sperm transferinde kullanılmamakta olup; bazı örümcek gruplarında erkek bireylerin üreme dönemlerindeki eş seçme ve hayatta kalma savaşlarında ölümcül bir silah olarak da işlev görmektedirler.

Stalagtia thaleriana (Familya Dysderidae) türüne ait palp. 2006 senesinde Yunanistan’ın Girit adasından Maria Chatzaki ve Miquel Arnedo tarafından tanımlanan bu örümcek, geçtiğimiz aylar içerisinde İzmir Karagöl’den Ersen Aydın Yağmur arkadaş tarafından tespit edilmiş olup, yayınlanma aşamasına gelmiştir.

Harpactea sanctaeinsulae türüne ait palp. Bu tür Dünyada sadece Türkiye’deki bir iki mağaradan bilinmektedir.

Her iki resimde görünen uzun çıkıntılar palplerin embolus ları olup çiftleşme esnasında dişi üreme organına sperm transferini sağlamaktadırlar. Yapıları dikkate alındığında aynı zamanda nasıl bir silaha dönüşebileceklerini varın siz tahayyül edin.

Böylesine ölümcül silahlarla donatılmış avcıların avları savunmasız mı kalacaklardı? Elbette hayır. İşte örneği.

Yukarıdaki resimde Türkiye’den ilk kez tarafımızca tespit edilen ve örümceklerin Oonopidae familyasına mensup bir tür görülmektedir. Oonopid örümcekler genellikle 0.5-1 mm arasında değişen boylara sahiptirler (ergin boyları). Bu durum onları çok nadir fark edilebilir kıldığından dolayı, yabancı literatürde genellikle “Goblin Spiders” namı ile anılmaktadırlar.

Şimdi lütfen yukarıdaki örümceğin karın kısmına dikkatlice bakın. Karnın üst ve alt bölgelerinin çok kalın ve sağlam bir zırh ile donatılmış olduğunu göreceksiniz. Eee ölümcül silahlara karşı, delinmesi güç kalkanlar.

Gecesini gündüzüne kattı Ersen. Binlerce kilometre katetti örnekleme yapmak için. Kimileri can güvenliği yok diye akademideki rahat koltuklarını terk edemezlerken, Ersen ve Halil terörün en yoğun olduğu günlerde Güneydoğu Anadolu’da çalıştılar. Halil Hakkari’ye kadar gitti. Kurşunlandı.

Leiurus abdullahbayrami Yağmur, Koç et Kunt, 2009

Örnekleme çalışmaları bitince, sıra değerlendirme aşamasına gelmişti. Çalışacak laboratuvar yok! Mikroskop yok! Fotoğraf makinası yok!  Hepsinden önemlisi elimizde karşılaştırma materyali yok. Ersen’in İstanbul’daki bir ahbabından temin ettiği, kimbilir hangi petshoptan satın alınmış, İsrail’den toplandığını umduğumuz bir Leiurus quinquestriatus örneği. Hepsi bu.

Ersen türlü imkansızlıklar içerisinde makaleyi yazdı. Editöre yolladı. Son derece acımasız hakem raporları ile boğuştu. Sonra şansımız döndü. Uzun zamandır aradığımız karşılaştırma materyallerine kavuştuk. Günler haftaları, haftalar ayları kovaladı ve en nihayetinde 5 Ekim 2009 günü Leiurus abdullahbayrami türünü insanlığa tanıttık. Makalenin yayınlanıncaya kadar geçen tüm aşamalarında sarfedilen  emeğin büyüğü elbette Ersen ve Halil’e aittir. Ben, mavi gezegenin belkide en zehirli akrep türü olan L. abdullahbayrami nin keşfedilme sürecine beni de dahil ettiklerinden dolayı kendilerine çok teşekkür ediyorum. Sizinle çalışmak onurdu.

Önemli not: İnsan zaman zaman bir makalenin yazım sürecinde, emeği geçenlerin adlarını teşekkürler kısmına yazmayı unutuyor. Çektiği birbirinden güzel fotoğraflarla makalemizin zenginleşmesine sebep olan sevgili kardeşim Mert Elverici ye arkadaşlarım ve şahsım adına çok teşekkür ederim.